การตกไข่และความวิตกกังวล
การตกไข่มักถือเป็นจุดสูงสุดของรอบเดือนในหลาย ๆ ด้าน ภาวะเจริญพันธุ์พุ่งสูงสุด ร่างกายก็ทนทานต่อความเจ็บปวดได้มากขึ้น คุณจะรู้สึกดีที่สุดทั้งด้านร่างกายและจิตใจ แล้วทำไมหลายคนจึงรายงานว่ามีความวิตกกังวลระหว่างช่วงตกไข่?
ทุกแง่มุมของรอบเดือนมักเกี่ยวข้องกับฮอร์โมนโดยตรง แม้อารมณ์ที่คุณรู้สึกจะผสมผสานกับบุคลิกภาพ กรรมพันธุ์ จิตวิทยา และวิถีชีวิต แต่ก็ยังได้รับอิทธิพลจากการแกว่งของฮอร์โมนในรอบเดือน ที่ช่วยเตรียมร่างกายสำหรับการสืบพันธุ์ รวมถึงความรู้สึกด้านลบอย่างความวิตกกังวลด้วย
สมาคมจิตวิทยาแห่งอเมริกานิยามความวิตกกังวลว่า เป็นอารมณ์ที่มีความตึงเครียด ความคิดกังวล และการเปลี่ยนแปลงทางร่างกาย เช่น ความดันโลหิตสูงขึ้น ส่วนใหญ่แล้วไม่ว่าจะเพศหรือวัยใด คนมักจะมีความวิตกกังวลเป็นครั้งคราว และคาดว่าชาวอเมริกันราว 20% มีปัญหาความวิตกกังวลเรื้อรัง
การมีอารมณ์หลากหลายขณะดำเนินชีวิตถือเป็นเรื่องปกติ แต่ความวิตกกังวลเรื้อรังมักไปรบกวนคุณภาพชีวิตอย่างมาก
เมื่อรู้สึกวิตกกังวล ร่างกายคุณอาจแสดงอาการ เช่น:
- หงุดหงิด กระสับกระส่าย
- รู้สึกไม่สบายใจ เหมือนมีลางร้าย
- หัวใจเต้นเร็วขึ้น
- หายใจตื้น
- กล้ามเนื้อและข้อตึงเครียด
- อารมณ์ฉุนเฉียว
- นอนหลับยาก เหนื่อยล้า
- สมาธิสั้น
สำหรับหลายคน ความวิตกกังวลมักออกอาการรุนแรงในสถานการณ์ทางสังคม ความกลัวและความเครียดจะทวีคูณขึ้นเมื่อต้องพบปะผู้อื่น โรควิตกกังวลทางสังคม เป็นภาวะสุขภาพจิตที่พบบ่อย แม้ว่าการเอาชนะจะไม่ใช่เรื่องง่าย พันธุกรรมและสิ่งแวดล้อม เช่น ประสบการณ์การถูกกลั่นแกล้ง ล้วนมีผลต่อความสามารถในการปรับตัวกับความวิตกกังวล
สำหรับผู้หญิง รอบเดือนมีอิทธิพลกับความรู้สึกของเราอย่างมีนัยสำคัญ ทุกคนรู้จัก PMS ที่เรามักวิตกกังวลและหงุดหงิด แต่กลับมีบางคนที่รู้สึกวิตกกังวลเด่นชัดขึ้นในช่วง 16–32 ชั่วโมงที่มีการตกไข่ด้วย
มีคำอธิบายหลายประการ ทั้งจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนอย่างมาก ความต้องการทางเพศเพิ่มขึ้น ความกลัวตั้งครรภ์ หรือแม้แต่ PMS มาเร็วกว่าปกติ
คำอธิบายที่ 1: ฮอร์โมนทั้งหลาย!
มาทบทวนกันว่ารอบเดือนทำงานอย่างไร ข้อมูลสำคัญคือ ฮอร์โมนเอสโตรเจน และ โปรเจสเตอโรน จะพุ่งสูงสุด ในช่วงตกไข่ เพื่อ เตรียมร่างกายสำหรับการตั้งครรภ์ที่เป็นไปได้ ประมาณกลางรอบเดือน เอสโตรเจนที่สูงขึ้นจะกระตุ้นให้ ฮอร์โมนลูทีไนซิ่ง (LH) หลั่ง ทำให้ไข่สุกหลุดออกจากรังไข่ และเอสโตรเจนก็เกี่ยวข้องกับพลังงานที่เพิ่มขึ้น
ในขณะที่โปรเจสเตอโรนช่วยเพิ่มความต้องการทางเพศ ทำให้อารมณ์ดีขึ้น มีพลังงานมากขึ้น และอำนวยความสะดวกให้ไข่ฝังตัวในเยื่อบุโพรงมดลูก โปรเจสเตอโรนยังช่วยต้านผลของฮอร์โมนความเครียดเช่นคอร์ติซอลและอะดรีนาลีนด้วย
การมีโปรเจสเตอโรนช่วยรับมือกับความเครียด แต่อาจทำให้ร่างกายต้องสร้างฮอร์โมนความเครียดมากขึ้น คุณถึงจะรู้ตัว
จึงอาจอธิบายได้ว่าความวิตกกังวลระหว่างตกไข่อาจเกิดจาก “ฮอร์โมนเพศ” ทั้งสองฝั่ง ในขณะที่โปรเจสเตอโรนช่วยรับมือ เครียดแต่ก็เสริมให้ร่างกายผลิตฮอร์โมนความเครียดเพิ่ม ถ้ามีเรื่องท้าทายในช่วงตกไข่ กว่าร่างกายจะตอบสนอง คุณอาจได้เจอความเครียดและวิตกกังวลในระดับที่คาดไม่ถึง
ต่อให้ไม่มีปัญหาอื่น ฮอร์โมนทั้งเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรนก็ช่วยเพิ่มพลังงาน ถ้าร่างกายผลิตปริมาณสูงเกินไป คุณจึงอาจรู้สึกตื่นตัวแบบ “มีดีมากเกิน” ลองเปลี่ยนพลังงานไปใช้ในทางบวก เช่น ออกกำลังกายหรือเข้าสังคม แต่ก็ควรระวังอย่าหักโหม
คำอธิบายที่ 2: ความต้องการทางเพศ!
ช่วงตกไข่ถือเป็นหน้าต่างทองที่คุณรู้สึกพร้อมสำหรับเรื่องเซ็กซ์มากที่สุด ความต้องการทางเพศในช่วงนี้อาจสูงจนคุณรู้สึกตื่นเต้นผิดปกติ ถ้าตลอดเดือนคุณไม่ค่อยสนใจ เซ็กซ์ ช่วงนี้อาจมาแรงจนคุณประหลาดใจ
ไม่ว่าคุณจะมีความสัมพันธ์แบบใด แค่การคาดหวังเรื่องรัก รวมถึงบรรยากาศทางสังคมก่อนถึงจุดนั้น ก็กระตุ้นอารมณ์ได้มากแต่ไม่ใช่ว่าจะจัดการได้ง่าย รู้สึกเร่าร้อนผิดกาลเทศะ เช่น ขณะทำงานหรือเรียน ทำให้เกิดความวิตกกังวลได้เหมือนกัน
แม้ว่าการตื่นตัวทางเพศของหญิงจะสังเกตยากกว่าอวัยวะเพศชายแต่ก็เกิดขึ้นทั่วร่างกาย ได้เวลาเรียนรู้และอยู่กับการตอบสนองของตัวเองเมื่อร่างกายพร้อม และสนุกกับมัน
หากคุณมีเพศสัมพันธ์แบบสอดใส่ ควรใช้ถุงยางหรือวิธีคุมกำเนิดเสมอถ้าไม่พร้อมตั้งครรภ์ เพราะช่วงตกไข่ร่างกายมักกระตุ้นให้คุณลืมตัวง่าย ๆ
บางคนอาจรู้สึกดึงดูดชายที่ต่างจากสเปกปกติในช่วงตกไข่ ทั้งที่งานวิจัยเรื่องนี้ยังมีจำกัด
คำอธิบายที่ 3: วิตกกังวลเรื่องมีลูก!
ข้อนี้สำหรับคู่รักที่พยายามจะตั้งครรภ์เพราะการตกไข่เป็นช่วงสำคัญที่สุดของเดือน
อย่างที่กล่าวไป รอบเดือนโดยเฉลี่ย 28 วัน การตกไข่มีแค่เพียงวันเดียวเท่านั้น เป็นหน้าต่างเล็ก ๆ ที่หญิงจะเจริญพันธุ์สูงสุดและรับรู้ถึงทุกประสบการณ์ของสภาวะนี้ ถ้าอยากตั้งครรภ์ ควรบันทึกวงจรรอบเดือนสักสองสามเดือนจนพอเดาได้ว่าช่วงตกไข่จะมาตอนไหน สำหรับคนส่วนใหญ่จะอยู่ราววันที่ 15 ของแต่ละรอบ
แอปติดตามรอบเดือนสมัยใหม่ ช่วยจดบันทึกทั้งประจำเดือน อาการร่างกาย ความรู้สึก ความอยากอาหาร ชีวิตรัก การคุมกำเนิด และเหนือสิ่งอื่นใดคืออุณหภูมิร่างกายกับมูกปากมดลูกที่ช่วยบอกช่วงตกไข่ เมื่อกรอกข้อมูลต่อเนื่อง แอปจะเดาทั้งวันมีประจำเดือนและวันตกไข่จากรอบปีก่อน ๆ ได้แม่นยำ
คู่ที่อยากมีลูกจะวางแผนมีเซ็กซ์เพื่อเป้าหมายเดียวกัน แต่เซ็กซ์ก็เป็นเรื่องที่ไม่แน่นอน พอมีเป้าหมายเพิ่มเข้าไป อาจทำให้เกิดความเครียดทางใจได้ทั้งคู่ ถ้าต้องพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยภาวะเจริญพันธุ์ของแต่ละฝ่าย ก็มักมีเงื่อนไขเรื่องอาหาร สมุนไพร ยาหรือท่วงท่าที่คิดว่าช่วยตั้งครรภ์ได้ด้วย ทุกอย่างนี้อาจสร้างความกดดันต่อคนอยากเป็นพ่อแม่ โดยเฉพาะถ้าพยายามมานานแล้ว
ลองผ่อนคลายจากเป้าหมายแล้วกลับมาใส่ใจซึ่งกันและกันอีกครั้ง ให้คุณค่ากับความสัมพันธ์และจำไว้ว่าสำคัญที่คุณทั้งสอง
คำอธิบายที่ 4: PMS/PMDD!
เนื่องจากการตกไข่เฉลี่ยแค่ 24 ชั่วโมง มีความเป็นไปได้ว่าขณะที่คุณคาดว่ากำลังตกไข่อาจเข้าสู่ ระยะลูทีล ของรอบเดือนแล้ว หรือพูดง่าย ๆ คือ PMS เริ่มต้น
อาการวิตกกังวลและฉุนเฉียวพบมากในช่วงก่อนมีประจำเดือน เกิดขึ้นกับแทบทุกคนที่มีรอบเดือน แต่รอบเดือนของแต่ละคนก็อาจจะไม่เหมือนกัน
วงจรรอบเดือนอาจถูกรบกวนจากความเครียดที่ทำงานหรือที่บ้าน เรื่องอาหาร หรือปัจจัยอื่น ๆ อีกมาก ที่ส่งผลต่อฮอร์โมนและสุขภาพโดยรวม ลองจดข้อมูลรอบเดือนและอาการที่เกิดขึ้นเป็นประจำ คุณจะเห็นความสัมพันธ์ระหว่างช่วงรอบเดือนกับอารมณ์ของตัวเองได้ดีขึ้น
โรคก่อนมีประจำเดือนชนิดรุนแรง หรือ PMDD ยังทำให้อาการ PMS เกิดก่อนช่วงปกติด้วย
รับมือกับความวิตกกังวล
หากคุณรู้สึกวิตกกังวลขณะตกไข่ซ้ำ ๆ หลายเดือน ลองจดบันทึกอาการดูว่าเกิดขึ้นซ้ำตามรูปแบบเดิมหรือสัมพันธ์กับเหตุการณ์บางอย่างในชีวิต คุณหมอสูตินรีเวช แพทย์ทั่วไป หรือผู้เชี่ยวชาญ สามารถช่วยตรวจระดับฮอร์โมนและค้นหาสาเหตุสุขภาพอื่น ๆ ได้
หากปัญหามาจากด้านใจมากกว่าร่างกาย การบำบัดด้วย CBT จะช่วยให้คุณเข้าใจรูปแบบอารมณ์ และพัฒนานิสัยรับมืออารมณ์ลบได้ดีขึ้น
การดูแลสมดุลชีวิตกับงานและใส่ใจสุขอนามัยการนอนช่วยได้มาก เทคนิคผ่อนคลายง่าย ๆ ที่ทำเป็นประจำจะช่วยคลายความวิตกกังวลได้ บางวิธีที่แนะนำ ได้แก่:
- ฝึกการหายใจ
- เขียนบันทึก
- โยคะ
- ออกกำลังกายเบาเบา
- ฝึกการตระหนักรู้ (grounding)
แบบฝึกตระหนักรู้ที่นิยมใช้อีกวิธีหนึ่งคือ 5-4-3-2-1 เมื่อรู้สึกไม่สบายใจให้หลับตา หายใจลึก ๆ สนใจที่ร่างกายสักครู่ แล้วจึงลืมตามองรอบตัว ตั้งใจนับ (พูดออกเสียงหรือคิด) 5 อย่างที่คุณมองเห็น (เช่น หน้าต่าง โต๊ะ แมว...) 4 อย่างที่คุณได้ยิน (รถวิ่งผ่าน เครื่องซักผ้า...) 3 อย่างที่คุณสัมผัสได้ (มือบนตัก นิ้วเท้าในรองเท้า ก้นบนเก้าอี้...) 2 กลิ่นที่ได้กลิ่น (กาแฟ ดอกไม้ ถุงเท้าห้องฟิตเนส...) และ 1 อย่างที่ได้ลิ้มรส (คุกกี้ช็อกโกแลตหรือลิ้นของตัวเอง)
นี่คือเทคนิคเจริญสติที่ใช้ประสาทสัมผัสดึงความสนใจออกจากความเครียดและวิตกกังวล นำใจให้กลับมาอยู่กับปัจจุบัน เมื่อโลกหมุนเปลี่ยนไป อย่าลืมเมตตาตนเองและจดรอบเดือน เพื่อเข้าใจว่าเมื่อร่างกายเปลี่ยนแปลงคุณรู้สึกอย่างไรและควรดูแลตัวเองอย่างไรให้รู้สึกดีขึ้น
คุณสามารถติดตามรอบเดือนของคุณได้ผ่านแอป WomanLog ดาวน์โหลด WomanLog ตอนนี้:
