การระงับความรู้สึกด้วยเอพิทูรัล
แม้ว่าผู้หญิงทุกคนที่คลอดบุตรจะต้องผ่านกระบวนการพื้นฐานเดียวกัน แต่ประสบการณ์ของผู้หญิงแต่ละคนมีความซับซ้อนและเป็นเรื่องเฉพาะตัว การคลอดเป็นประสบการณ์ทางอารมณ์ที่เกี่ยวข้องทั้งปัจจัยทางกายภาพและจิตใจ สำหรับผู้หญิงหลายคน การคาดการณ์ความเจ็บปวดจากการคลอดลูกอาจเป็นสิ่งที่น่ากลัว
ปัจจุบันมีวิธีบรรเทาความเจ็บปวดหลากหลายวิธี ขณะที่ผู้หญิงบางคนต้องการ "คลอดธรรมชาติ" โดยไม่ใช้ยา บางคนก็ยินดีที่จะรับความช่วยเหลือจากวงการแพทย์สมัยใหม่ การระงับความรู้สึกด้วยเอพิทูรัลเป็นวิธีที่พบได้บ่อยและมีประสิทธิภาพในการบรรเทาความเจ็บปวดระหว่างการคลอด
ในศตวรรษที่ 21 แพทย์มีเครื่องมือพร้อมช่วยเหลือผู้หญิงขณะคลอดได้ดีกว่าศตวรรษที่ 16 มาก แม้ว่าการแพทย์จะช่วยให้สุขภาพและความปลอดภัยของแม่และลูกน้อยดีขึ้น ผู้หญิงจำนวนมากรอดชีวิตจากสถานการณ์ที่ในอดีตอาจถึงแก่ชีวิต แต่เรายังมีเรื่องที่ต้องเรียนรู้เพื่อสนับสนุนผู้หญิงในระหว่างการคลอด ผู้หญิงที่คลอดในปัจจุบันมีส่วนร่วมในการตัดสินใจเกี่ยวกับการคลอดมากขึ้น ดังเห็นได้จากความนิยมของดูลา (doula) และผดุงครรภ์ รวมถึงแผนการคลอดที่ว่าที่คุณแม่จะจัดทำไว้เพื่อระบุความคาดหวังและความหวังสำหรับประสบการณ์นี้ เสียงของผู้หญิงเคยถูกละเลยในอดีตและตอนนี้เรากำลังตั้งใจฟังมากขึ้น
การคลอดเป็นเรื่องคาดเดาไม่ได้ เช่นเดียวกับปฏิกิริยาของพวกเราในแต่ละครั้ง ผู้หญิงแต่ละคนจำเป็นต้องชั่งน้ำหนักทางเลือกในการบรรเทาความเจ็บปวด และเลือกสิ่งที่เหมาะสมสำหรับตัวเองและลูกน้อย จุดเริ่มต้นที่ดีที่สุดคือการเรียนรู้เกี่ยวกับสิ่งที่จะเกิดขึ้น และตัวเลือกทางการแพทย์หรือนอกเหนือจากการแพทย์สำหรับบรรเทาอาการปวดคลอด
ความเจ็บปวดขณะคลอด
โดยทั่วไป การคลอดครั้งแรกใช้เวลาประมาณ 12 ถึง 24 ชั่วโมง และหากเคยคลอดบุตรมาแล้ว การคลอดครั้งต่อไปจะใช้เวลาประมาณ 8 ถึง 10 ชั่วโมง อย่างไรก็ตาม ตัวเลขเหล่านี้เป็นค่าเฉลี่ย บางคนคลอดได้ในเวลาไม่กี่นาที ขณะที่บางคนต้องใช้เวลาหลายวัน
การคลอดโดยทั่วไปแบ่งเป็น 3 ระยะหลัก ๆ ได้แก่
- ปากมดลูกเปิดจนกว้างประมาณ 10 ซม. (ระยะคลอดเริ่มต้น, ระยะเร่ง, และระยะเปลี่ยนผ่าน)
- การเบ่งคลอดและคลอดทารก
- การคลอดรก
ความเจ็บปวดส่วนใหญ่มาจากการหดรัดตัวของมดลูก แต่ความรู้สึกเจ็บปวดจะเปลี่ยนไปตามระยะการคลอด ในขณะที่การหดตัวแรกเริ่มขึ้น ปากมดลูกจะเริ่มเปิด การหดตัวนี้มักรู้สึกตึงแน่นอย่างรุนแรงทั่วช่องท้อง ระยะเริ่มต้น อาจยาวนานถึง 6 ชั่วโมง เมื่อปากมดลูกขยายมากขึ้น การหดตัวจะยืดเวลาแรงขึ้นและถี่ขึ้น ระยะเร่ง มักใช้เวลาประมาณ 2–8 ชั่วโมง
ความเจ็บปวดจะรุนแรงที่สุดเมื่อปากมดลูกเปิดเต็มที่ โดยรู้สึกทั่วท้อง ลำตัว เอว สะโพก และต้นขา ระยะเปลี่ยนผ่าน หรือช่วงสุดท้ายของการเปิดปากมดลูก มักไม่เกินหนึ่งชั่วโมง
จุดนี้คุณแม่จะเริ่มรู้สึก "อยากเบ่ง" และความเจ็บปวดจากการหดตัวเพื่อเปิดปากมดลูกจะถูกแทนที่ด้วยแรงเบ่งเพื่อเคลื่อนลูกผ่านช่องคลอดออกสู่โลกใบนี้ ขณะที่ยังมีอาการเจ็บปวดอยู่ แต่การเบ่งช่วยลดความกดดันลงได้ ความเจ็บปวดในช่วงเบ่งคลอด อาจใช้เวลาไม่กี่นาทีจนถึงหลายชั่วโมง
ขณะที่ศีรษะทารกผ่านช่องคลอดออกมา เนื้อเยื่อระหว่างช่องคลอดกับทวารหนัก (ฝีเย็บ) อาจฉีกขาดได้ โดยอาการฉีกขาดระดับตื้นและระดับสองค่อนข้างพบได้บ่อยมาก จนบางครั้งคุณแม่อาจไม่ทันรู้ตัวจนคลอดลูกแล้ว ส่วนการฉีกขาดระดับสามและสี่จะลึกและต้องได้รับการเย็บและดูแลอย่างเหมาะสม ในบางกรณี แพทย์หรือผดุงครรภ์จะตัดฝีเย็บเพื่อควบคุมเพื่อลดความเสียหายที่รุนแรง หากได้รับการพยาบาลที่เหมาะสม แม้การฉีกขาดรุนแรงก็จะหายภายในไม่กี่สัปดาห์
ระยะสุดท้ายคือการคลอดรก ซึ่งจะมีอาการหดตัวต่อเนื่องและปวดเกร็ง โดยมักใช้เวลาราวครึ่งชั่วโมง แต่เมื่อเทียบกับขั้นตอนก่อนหน้าและความโล่งใจหลังคลอดแล้วถือว่าเล็กน้อย การหดตัวสุดท้ายนี้ยังช่วยให้มดลูกเริ่มยุบตัวและปิดเส้นเลือดที่เคยเลี้ยงทารกอีกด้วย
ความเจ็บปวดที่ผู้หญิงได้รับขึ้นอยู่กับทั้งปัจจัยด้านร่างกายและจิตใจ เช่น ขนาดและตำแหน่งของทารกในอุ้งเชิงกราน (หันหน้าขึ้นหรือคว่ำหน้า คลอดศีรษะออกก่อนหรือคลอดขวาง) ความเร็วและความแรงของการคลอด สภาพจิตใจ การเตรียมตัว ความทนต่อความเจ็บปวด ความเหนื่อยล้า และระบบสนับสนุนของแม่ รวมถึงภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ
การบรรเทาความเจ็บปวด
มีวิธีบรรเทาความเจ็บปวดที่ไม่ใช้ยา เช่น การฝึกผ่อนคลาย ฝึกหายใจ การฝังเข็มหรือกดจุด การนวด การฉีดน้ำเกลือปลอดเชื้อใต้ผิวหนัง ประคบร้อนหรือเย็น เล่นโยคะ เดิน เปลี่ยนอิริยาบถ ใช้ลูกบอลคลอด อาบน้ำ หรือรับการสนับสนุนจากคนรักหรือดูลา
การช่วยเหลือทางการแพทย์ไม่ได้จำเป็นเสมอไปในการคลอด และอาจมีเหตุผลส่วนตัว ศาสนา หรืออื่น ๆ ที่เลือกใช้ทางเลือกต่าง ๆ อย่างไรก็ตาม สตรีจำนวนมากได้รับประโยชน์จากเทคโนโลยีทางการแพทย์ วิธีบรรเทาความเจ็บปวดทางการแพทย์ ได้แก่ การระงับความรู้สึกด้วยเอพิทูรัล สไปนอล พูเดนดัล บล็อก ก๊าซไนตรัสออกไซด์ หรือยาโอปิออยด์ ซึ่งแต่ละวิธีมีข้อดีข้อเสีย
ทั้งความเจ็บปวดและความกลัวต่อความเจ็บปวดอาจทำให้อาการโรคประจำตัวแย่ลง เช่น ความดันโลหิตสูง ปัญหาหัวใจและปอด
เมื่อเจออาการเจ็บปวด ฮอร์โมนคอร์ติซอล (ฮอร์โมนความเครียด) จะสูงขึ้น แม้ระดับคอร์ติซอลที่สูงติดต่อกันมีโทษต่อร่างกาย แต่ฮอร์โมนนี้ก็ช่วยเตรียมทารกสำหรับชีวิตนอกครรภ์
การใช้เอพิทูรัลหรือไม่ เป็นการตัดสินใจส่วนตัว แต่ทางการแพทย์มักแนะนำในกรณีที่อาจต้องผ่าคลอดฉุกเฉิน คลอดแฝด ลูกตัวใหญ่กว่าช่องเชิงกรานแม่ หรือมีภาวะเสี่ยงซึ่งอาจต้องผ่าตัด
หญิงที่ตัดสินใจใช้เอพิทูรัลมักจะเริ่มคิดขณะปากมดลูกเปิดประมาณ 3 ซม. และจะเริ่มให้ยาขณะปากมดลูกเปิด 4–5 ซม.
เอพิทูรัลคืออะไร?
คำว่า เอพิทูรัล หมายถึงช่องว่างหนึ่งในกระดูกสันหลัง ไขสันหลังอยู่ระหว่างแนวกระดูกสันหลังและกระดูกนูนซึ่งปกป้องไขสันหลังโดยอยู่ใต้ผิวหนังลงมา เส้นประสาทและเนื้อเยื่ออื่นล้อมรอบไขสันหลัง โดยชั้นนอกสุดเรียกว่า dura mater และช่องเอพิทูรัลคือลานนอกสุดของโพรงไขสันหลัง เหนือ dura
การระงับความรู้สึกด้วยเอพิทูรัล หรือเรียกสั้นๆ ว่าเอพิทูรัล คือการฉีดยาเข้าช่องเอพิทูรัลเพื่อปิดกั้นสัญญาณความเจ็บปวดจากช่วงล่างของร่างกาย เช่น หน้าท้องส่วนล่าง หลังส่วนล่าง เชิงกราน และขา ยากลุ่มนี้ จัดเป็นยาชาเฉพาะที่ ได้แก่ บูพิวาเคน คลอโรโปรเคน หรือไลดอเคน บางครั้งผสมกับยากลุ่มเฟนทานิลหรือซูเฟนทานิลเพื่อให้ใช้ยาหลักในขนาดที่ต่ำลง
วิธีที่ใช้บ่อยที่สุดในการให้เอพิทูรัลคือผ่านทางสายสวนขนาดเล็กที่สอดไว้บริเวณหลังส่วนล่าง ซึ่งต้องทำโดยวิสัญญีแพทย์เท่านั้น โดยเขาจะควบคุมขนาดยาและดูแลสุขภาพตลอดกระบวนการ เริ่มจากฉีดยาชาเฉพาะที่เฉพาะจุดเพื่อชาก่อน แล้วจึงใช้เข็มขนาดใหญ่กว่าเพื่อใส่สายสวนให้อยู่ตลอดการคลอด สำหรับให้ยาเพิ่มตามต้องการ ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา โรงพยาบาลบางแห่งได้ใช้เครื่องควบคุมปริมาณยาที่แม่กดเองได้ซึ่งได้ผลดีมาก
เอพิทูรัลจะทำได้เฉพาะในโรงพยาบาลที่มีอุปกรณ์ปลอดเชื้อและฉุกเฉินครบครันเท่านั้น ดังนั้นจึงไม่เหมาะสำหรับคลอดที่บ้าน ศูนย์ผดุงครรภ์ หรือการคลอดในน้ำ
เอพิทูรัลจะออกฤทธิ์กับรากประสาทไขสันหลักเป็นหลัก โดยตัดสัญญาณความรู้สึกเจ็บปวด
ถึงแม้จะได้รับเอพิทูรัล คุณแม่จะยังรู้สึกบางส่วนและยังมีอาการปวดอยู่เล็กน้อย เพื่อให้แม่มีความรู้สึกพอสมควรในการมีส่วนร่วมกับการคลอดและรู้จังหวะที่จะเบ่ง การใช้เครื่องกดปั๊มควบคุมขนาดยาโดยผู้ป่วยเองช่วยลดขนาดยาและเพิ่มประสิทธิภาพการระงับความเจ็บปวดได้ดี
สไปนอลกับเอพิทูรัล ต่างกันอย่างไร
อีกวิธีหนึ่งในการบรรเทาความเจ็บปวดคือ การระงับความรู้สึกแบบสไปนอล โดยแพทย์จะฉีดยาสลบเข้าไปที่ถุงที่ห่อหุ้มไขสันหลังโดยตรง ซึ่งในกรณีนี้จะฉีดได้แค่ครั้งเดียวและไม่ต้องใช้สายสวนเหมือนเอพิทูรัล
เช่น เมื่อต้องผ่าคลอดฉุกเฉิน แพทย์อาจแนะนำให้ใช้สไปนอลเพราะออกฤทธิ์เร็วมาก แต่จะมีผลแค่ 2-3 ชั่วโมง ส่วนการคลอดแรกซึ่งอาจใช้เวลาหลายชั่วโมง การมีสายสวนเอาไว้จะสะดวกกว่าฉีดซ้ำบ่อย ๆ
ขนาดยาและความปลอดภัยของสไปนอลกับเอพิทูรัลไม่ได้แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ แต่เอพิทูรัลเป็นที่นิยมมากกว่าเพราะสะดวกกว่า บางโรงพยาบาลมีแผนกที่ใช้สองวิธีผสมกัน
ข้อดี
เอพิทูรัลช่วยบรรเทาอาการปวดโดยไม่ทำให้กล้ามเนื้อล้า คุณจึงพักจากความเจ็บปวดได้แต่ยังมีสติและมีส่วนร่วมในการคลอด
เอพิทูรัลได้รับการศึกษามากและถือว่าปลอดภัย การบรรเทาความเจ็บปวดขณะคลอดมีผลดีต่อสุขภาพจิตของแม่และต่อทารกในระยะยาว มีรายงานว่าการลดประสบการณ์คลอดแบบกระทบกระเทือนใจด้วยเอพิทูรัลยังช่วยลดโอกาสเป็นภาวะซึมเศร้าหลังคลอด
การตอบสนองต่อความเครียดที่ลดลงจากการควบคุมความเจ็บปวดจะช่วยให้ความดันโลหิตและการหายใจเป็นปกติ ซึ่งดีเป็นพิเศษหากคุณมีโรคประจำตัว
ข้อเสียและผลข้างเคียงที่อาจพบ
แม้การใช้เอพิทูรัลจะช่วยให้ระยะแรกของคลอดสั้นลง แต่ก็มักทำให้ระยะเบ่ง (ระยะสอง) ยาวขึ้น โดยเฉพาะผู้หญิงคลอดลูกครั้งแรก นอกจากนี้การระงับความเจ็บปวดจะทำให้ความดันเลือดตกได้ จึงอาจต้องให้น้ำเกลือทางเส้นเลือดเพื่อรักษาอัตราการเต้นของหัวใจของแม่ (และลูกน้อย) ให้คงที่
ผลข้างเคียงของเอพิทูรัลโดยทั่วไปเหมือนกับยาชาเฉพาะที่อื่น ๆ อาการที่พบบ่อย ได้แก่
- ปวดศีรษะในวันรุ่งขึ้นหลังยาหมดฤทธิ์
- เวียนศีรษะและคลื่นไส้
- ปวดเจ็บบริเวณที่สอดสายสวน
- อาการชาเฉพาะด้านหนึ่งของร่างกาย
- มีไข้อ่อน ๆ และคัน
เอพิทูรัลจะทำให้หน้าท้องส่วนล่างชาและควบคุมการปัสสาวะยากขึ้นซึ่งอาจคงอยู่ประมาณ 1 วัน
หากคุณเลือกคลอดธรรมชาติหรือคลอดในน้ำ เอพิทูรัลอาจไม่เหมาะสำหรับคุณ การคลอดไม่จำเป็นต้องบรรเทาความเจ็บปวดก็สำเร็จได้ ทางเลือกอยู่ที่คุณเสมอ ศึกษาและปรึกษาทางเลือกกับผดุงครรภ์ นรีแพทย์ หรือสูติแพทย์ของคุณเพื่อสิ่งที่เหมาะกับตัวคุณที่สุด!
ติดตามรอบเดือนของคุณได้ด้วย WomanLog ดาวน์โหลด WomanLog ได้เลย:
