คู่มือร่างกายของผู้หญิง
เมื่อเปรียบเทียบร่างกายของผู้ชายกับผู้หญิง จะเห็นได้ว่ามีความคล้ายคลึงกันอยู่มาก แต่ส่วนที่แตกต่างกันอย่างเด่นชัดก็เห็นได้ทันที อวัยวะสืบพันธุ์เป็นความแตกต่างที่ชัดเจนที่สุด—ซึ่งเป็นการแสดงออกตามรูปร่างของโครโมโซมที่กำหนดเพศโดยกำเนิด
กายวิภาคเฉพาะของผู้หญิงเกี่ยวข้องกับการทำงานทางเพศ การสืบพันธุ์ การควบคุมฮอร์โมน และประกอบด้วยอวัยวะเพศภายนอก—อวัยวะเพศหญิง (แคม)—และอวัยวะสืบพันธุ์ภายใน ได้แก่ รังไข่และมดลูก
หน้าอกถือเป็น ‘อวัยวะสืบพันธุ์เสริม’ เนื่องจากหน้าที่หลักคือการผลิตน้ำนมให้ทารกแรกเกิด
จุดเริ่มต้นของเราในครรภ์
กายวิภาคทางเพศของผู้ชายและผู้หญิงมีความแตกต่างกัน แต่ในระยะแรกของการพัฒนา อวัยวะเพศทั้งหมดจะเริ่มมาจากกลุ่มเซลล์เดียวกัน ต่อมาในครรภ์ เซลล์เหล่านี้จะพัฒนาแตกต่างกันไปตามฮอร์โมนเฉพาะที่ได้รับ
เพศโดยกำเนิดของทารกจะถูกกำหนดในขณะที่อสุจิของคุณพ่อเข้าไปผสมกับไข่ของคุณแม่ ซึ่งเป็นไปได้ด้วยพันธุกรรมและโครโมโซมที่บรรจุข้อมูลนี้ไว้
ในจำนวนคู่โครโมโซมทั้ง 23 คู่ที่รวบรวมข้อมูลพันธุกรรมที่จำเป็นต่อการสืบพันธุ์ของมนุษย์ มีเพียงคู่เดียวที่กำหนดเพศ—โครโมโซม X จากไข่ของแม่ และโครโมโซม X หรือ Y ที่มาจากอสุจิของพ่อ
โครโมโซมเพศมีหน้าที่บรรจุยีนที่ควบคุมความแตกต่างทางเพศ ยีน SRY (Sex-determining Region of the Y chromosome) มีความสำคัญอย่างยิ่งเพราะมันสร้างโปรตีนเฉพาะสำหรับการกำหนดเพศชาย ทำให้ทารกในครรภ์พัฒนาเป็นอัณฑะ (ลูกอัณฑะ) หากไม่มียีน SRY ที่ทำงาน อวัยวะของทารกจะพัฒนาเป็นเพศหญิงโดยอัตโนมัติ
ไม่นานหลังจากที่อัณฑะก่อตัว จะเริ่มหลั่งฮอร์โมนเทสโทสเตอโรน ซึ่งฮอร์โมนนี้จะกระตุ้นเนื้อเยื่อที่ยังไม่กำหนดลักษณะให้เปลี่ยนเป็นปลายองคชาติ ถ้าหากไม่มีเทสโทสเตอโรน เนื้อเยื่อเดียวกันนี้จะพัฒนาเป็นคลิตออริส
อวัยวะสืบพันธุ์ส่วนอื่นๆ ก็มีพัฒนาการในลักษณะเดียวกัน ภายใต้ฮอร์โมน: ถ้าเพศชาย จะพัฒนาเป็นถุงอัณฑะ, อัณฑะ, หลอดเก็บอสุจิ, ท่อนำอสุจิ, ต่อมลูกหมาก, ถุงน้ำเชื้อ, ท่อปัสสาวะ และองคชาติ ขณะที่ถ้าเป็นเพศหญิง จะพัฒนาเป็นรังไข่, ท่อนำไข่, มดลูก, ปากมดลูก, ช่องคลอด, ต่อมบาร์โธลิน, ช่องคลอด, คลิตออริส และหนังคลุมคลิตออริส อวัยวะสืบพันธุ์นี้เรียกว่า ลักษณะทางเพศปฐมภูมิ
การพัฒนาเพศจะดำเนินต่อเนื่องหลังการเกิด ในช่วงวัยรุ่น ฮอร์โมนทางเพศจะเข้ามามีบทบาท ทำให้ร่างกายเติบโตและเกิด ลักษณะเพศทุติยภูมิ ในทั้งสองเพศ
ในผู้หญิง:
- หน้าอกขยายใหญ่ขึ้น
- ขนในร่างกายจะเริ่มปรากฏใต้วงแขนและในบริเวณอวัยวะเพศ
- สะโพกขยายกว้างขึ้น
- แคมเล็ก (labia minora) อาจนูนเด่นขึ้นและสีเข้มขึ้น
ในผู้ชาย:
- ขนในร่างกายจะเริ่มปรากฏใต้วงแขน บนหน้าอกและท้อง รวมถึงที่อวัยวะเพศ
- เริ่มมีขนบนใบหน้า
- ลูกกระเดือกขยายใหญ่ขึ้น
- เสียงทุ้มลึกขึ้น
อวัยวะเพศภายนอกของผู้หญิง หรือที่เรียกว่า แคม
อวัยวะเพศภายนอกได้แก่ เนินหัวหน่าว แคมใหญ่ แคมเล็ก ปากช่องคลอด/ปากช่องปัสสาวะ คลิตออริส และฝีเย็บ
ทั้งหมดนี้รวมเรียกว่า แคม (คำมาจากภาษาละติน หมายถึง การคลุมหรือห่อหุ้ม)
อวัยวะเพศภายนอกมีบทบาทหลัก 3 อย่าง:
- ช่วยให้อสุจิเข้าสู่ร่างกาย
- ปกป้องอวัยวะสืบพันธุ์ภายในจากเชื้อโรคและการติดเชื้อ
- เกี่ยวข้องกับความสุขทางเพศ
เนินหัวหน่าว (pubic mound, mons veneris) คือบริเวณกลมอ่อนนุ่มที่เกิดจากเนื้อเยื่อไขมัน ปกคลุมกระดูกหัวหน่าวและเมื่อเข้าสู่วัยรุ่นจะมีขนขึ้น แม้ขนบนเนินนี้มีหน้าที่ช่วยลดการเสียดสีขณะมีเพศสัมพันธ์และป้องกันแบคทีเรียหรือเชื้อโรค แต่ผู้หญิงบางคนเลือกที่จะตัด โกน หรือแว็กซ์ได้ ทั้งหมดขึ้นอยู่กับตัวเอง
ต่อมเหงื่อแบบอะโพไครน์ในรักแร้และบริเวณหัวหน่าวเกี่ยวข้องกับการขับฟีโรโมน ซึ่งเชื่อว่าเป็นปัจจัยหนึ่งที่ดึงดูดทางเพศ แม้ว่ายังมีสิ่งที่ต้องค้นคว้าอีกมาก
แคมใหญ่ คือแคมด้านนอกทั้งสองข้างของปากช่องคลอด มีหน้าที่ปกป้องอวัยวะเพศภายนอกส่วนอื่น ๆ และประกอบด้วยต่อมเหงื่อและต่อมไขมันที่สร้างสารหล่อลื่น หลังวัยรุ่นผิวภายนอกของแคมใหญ่เข้มขึ้นและมีขน ขณะที่ผิวด้านในจะเรียบและมีสีชมพู
แคมเล็ก คือแคมด้านในที่อยู่ในแคมใหญ่ มีลักษณะเรียบ เนื้อสีชมพู และขนาดแตกต่างกันไปในแต่ละคน ในผู้หญิงบางคนแคมเล็กอาจโผล่เลยออกมานอกแคมใหญ่ หรืออาจมีขนาดเล็กมาก
แคมเล็กมีเส้นเลือดฝอยอยู่มาก จึงมีสีชมพู เส้นเลือดเหล่านี้จะขยายและทำให้บวมขึ้นขณะถูกกระตุ้นทางเพศ ทำให้ไวต่อความรู้สึก
คลิตออริส
แคมเล็กจะมาบรรจบกันที่ด้านบนคลุมคลิตออริส ซึ่งมักมีขนาดเท่าเมล็ดถั่วแต่ขนาดอาจต่างกันออกไป ที่จริงแล้วคลิตออริสมีแค่ปลายโผล่ออกมาด้านนอก ส่วนลำตัวอีกสองก้านจะยื่นเข้าไปในร่างกายลึกถึง 12–13 เซนติเมตร คลิตออริสมีปลายประสาทจำนวนมาก จึงไวต่อการสัมผัส เมื่อตื่นตัวจะบวม ซึ่งช่วยให้ผู้หญิงรู้สึกเร้าอารมณ์ทางเพศ
หนังคลุมคลิตออริส
หนังคลุมคลิตออริส เป็นผิวหนังที่ล้อมรอบศีรษะของคลิตออริส มีหน้าที่ปกป้องคลิตออริสจากการเสียดสี
แคมใหญ่ แคมเล็ก และคลิตออริสประกอบด้วยเนื้อเยื่อที่ขยายตัวเมื่อถูกกระตุ้นทางเพศ
ปากช่องคลอด
ภายในแคมเล็กคือปากช่องคลอด ที่ซึ่ง อวัยวะเพศหญิงภายใน ตั้งอยู่:
- รูเปิดท่อปัสสาวะ (ท่อปัสสาวะ) อยู่เหนือช่องคลอดเล็กน้อย ท่อปัสสาวะคือท่อที่นำปัสสาวะออกจากกระเพาะปัสสาวะ
- ช่องคลอด ช่องคลอดคือทางเดินกล้ามเนื้อที่มีเยื่อเมือกบุยาวจากแคมเข้าสู่มดลูก
ช่องคลอดของผู้หญิงแต่ละคนมีขนาดต่างกัน โดยความยาวเฉลี่ยประมาณ 7 เซนติเมตร และจะกว้างขึ้นขณะเร้าอารมณ์
หากคุณใช้นิ้วสอดเข้าไปในช่องคลอด จะรู้สึกถึงรอยพับและปุ่มเล็กๆ ซึ่งเป็นร่องพับ (rugae) ไม่จำเป็นต้องเรียบเนียน รอยเหล่านี้มีไว้เพื่อขยายและยืดให้รับกับสิ่งต่างๆ ตั้งแต่ขนาดนิ้วมือหรือผ้าอนามัยแบบสอดไปจนถึงทารกน้ำหนัก 3.5 กิโลกรัม หรือแม้แต่ใหญ่กว่า
เยื่อพรหมจารี
เยื่อพรหมจารีเป็นเยื่อบาง ๆ ที่ปกคลุมปากช่องคลอด ผู้หญิงบางคนไม่มีเยื่อนี้ และส่วนใหญ่จะเป็นเยื่อบาง ๆ ที่ไม่รู้สึกว่ามีอยู่
เยื่อพรหมจารีสามารถฉีกขาดจากอุบัติเหตุทางเชิงกราน การเล่นกีฬา การตรวจภายใน การมีเพศสัมพันธ์ หรือการคลอดบุตร การไม่มีเยื่อพรหมจารีไม่ได้แปลว่าผู้หญิงคนนั้นมีเพศสัมพันธ์มาแล้ว
ต่อมบาร์โธลิน
ต่อมนี้อยู่ข้างปากช่องคลอดทั้งสองข้าง ทำหน้าที่หลั่งของเหลวข้นเพื่อหล่อลื่นช่องคลอดขณะมีเพศสัมพันธ์
ลึกเข้าไปในช่องคลอดจะพบกับ:
ปากมดลูก เป็นโครงสร้างรูปวงรีขนาด 2–3 เซนติเมตร อยู่ด้านในสุดของช่องคลอด ตรงนี้เป็นจุดเริ่มต้นของมดลูกและมีรูเล็ก ๆ ตรงกลางที่เชื่อมต่อระหว่างปากมดลูกกับช่องคลอด ตำแหน่งและรูปทรงของปากมดลูกจะเปลี่ยนแปลงตามฮอร์โมนและในแต่ละช่วงของอายุผู้หญิง รวมถึงระหว่างมีประจำเดือนและการตั้งครรภ์
ขณะคลอดบุตร ปากมดลูกจะขยายประมาณ 10 เซนติเมตรเพื่อให้ทารกผ่านจากมดลูกเข้าสู่ช่องคลอดและออกสู่โลกภายนอก
มดลูก เป็นถุงกล้ามเนื้อที่เก็บรักษาทารกระหว่างตั้งครรภ์ ตั้งอยู่ตรงกลางบริเวณอุ้งเชิงกราน
ในแต่ละรอบเดือน เยื่อบุโพรงมดลูกจะหนาขึ้นด้วยเลือดเพื่อเตรียมรองรับไข่ที่หลั่งออกมาจากรังไข่ ซึ่งเป็นการเตรียมพร้อมสำหรับภาวะการตั้งครรภ์
ถ้าไม่มีการตั้งครรภ์ เยื่อบุโพรงมดลูกจะหลุดลอกและถูกขับออกทางช่องคลอด หรือที่เราเรียกว่าประจำเดือน ระยะเวลาของประจำเดือนคือ 5–7 วันและวนซ้ำทุกประมาณ 28 วัน ซึ่งรอบประจำเดือนจะแตกต่างกันในผู้หญิงแต่ละคนและแต่ละรอบ
ท่อนำไข่ทั้งสอง หรือ ท่อนำไข่ (Fallopian Tube) จะยื่นออกจากข้างบนของมดลูกทั้งสองข้าง โดยเชื่อม รังไข่ เข้ากับมดลูก
รังไข่เป็นอวัยวะขนาดเล็กทรงคล้ายเมล็ดอัลมอนด์ อยู่ข้างมดลูกทั้งสองข้าง ยึดติดด้วยเอ็นที่เชื่อมกับท่อนำไข่และผนังมดลูก
ตั้งแต่แรกเกิด รังไข่จะมีเซลล์ไข่ (oocyte) ราว 1 ล้านฟอง ต่อมาพอเข้าสู่วัยรุ่นไข่จะเริ่มสุกครั้งละ 1 ฟองบ้างหรือบางครั้งมากกว่านั้น แล้วถูกปล่อยจากรังไข่สู่ท่อนำไข่ฝั่งที่ตรงกัน เพื่อล่องไปยังมดลูกระหว่างรอการปฏิสนธิ กระบวนการนี้เรียกว่าการตกไข่ ตลอดชีวิตผู้หญิงไข่จะตกจริงราว 500 ฟองเท่านั้น ที่เหลือจะเสื่อมสลายไป
รังไข่ยังผลิตฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรน ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการควบคุมระบบสืบพันธุ์และรอบเดือน
โดยปกติ ไข่ที่ได้รับการปฏิสนธิจะล่องไปตามท่อนำไข่เข้าสู่โพรงมดลูกเพื่อฝังตัวบริเวณผนังสำหรับพัฒนาเป็นทารก หากไข่ฝังตัวผิดที่ในท่อนำไข่ เราเรียกภาวะนี้ว่าการตั้งครรภ์นอกมดลูก
ฝีเย็บ
บริเวณระหว่างปากช่องคลอดกับทวารหนักเรียกว่าฝีเย็บ
หน้าอกของผู้หญิง
หลังคลอด หน้าอกของผู้หญิงจะผลิตน้ำนมให้ทารก
- หัวนม คือส่วนกลมโด่งบนผิวหน้าอก เป็นจุดที่ปลายท่อน้ำนมมาสิ้นสุด หัวนมมีปลายประสาทอยู่มาก จึงไวต่อความรู้สึกทางเพศ และหัวนมก็ไม่ได้ตั้งตรงเสมอไป ผู้หญิงบางคนมีหัวนมบุ๋มหรือแบนได้
- ปานนม คือส่วนวงกลมสีเข้มรอบหัวนม ขนาดแตกต่างกันในแต่ละคน ปานนมมีต่อมเล็ก ๆ ชื่อ Montgomery glands ซึ่งผลิตน้ำมันหล่อลื่นเพื่อป้องกันหัวนมแตกโดยเฉพาะขณะให้นมลูก
- เต้านม คือส่วนหลักของหน้าอก ประกอบด้วยไขมัน กล้ามเนื้อ เอ็น เส้นเลือดฝอย และต่อมต่าง ๆ ในผู้หญิงโครงสร้างนี้จะพัฒนาเป็นพิเศษเพื่อการให้นมลูก
หน้าอกของผู้หญิงส่วนใหญ่ประกอบด้วยไขมัน ปริมาณไขมันนี้ (ขึ้นอยู่กับน้ำหนักตัวและพันธุกรรม) จะเป็นตัวกำหนดขนาดเต้านม แต่ขนาดเต้านมไม่ได้เกี่ยวข้องกับปริมาณน้ำนมที่สามารถผลิตได้
เนื้อเยื่อเต้านมของผู้หญิงไวต่อการเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนในแต่ละรอบเดือน และจะเปลี่ยนไปตามวัยของผู้หญิงส่วนใหญ่
ในเต้านมแต่ละข้างจะมีโครงสร้างหรือ กลีบ แตกแขนงออกจากหัวนม กลีบเหล่านี้จะมีถุงเล็ก ๆ (alveoli) ซึ่งเป็นที่ผลิตน้ำนม ถุงน้ำนม (alveoli) จะเชื่อมต่อกันด้วยท่อน้ำนมขนาดเล็กมาก ท่อน้ำนมเหล่านี้จะรวมตัวกันกลายเป็นท่อน้ำนมขนาดใหญ่ที่ไปสู่ปานนม และสิ้นสุดที่หัวนม ขณะที่ลูกดูดหัวนมร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนโปรแลคตินเพิ่มขึ้น ซึ่งกระตุ้นให้ถุงน้ำนมผลิตน้ำนม
หน้าอกไม่ใช่แค่เพื่อความสวยงาม แต่มีประโยชน์จริง ๆ—และแทบจะเรียกได้ว่าอัศจรรย์!
โปรดระวัง! ผู้หญิงทุกคนควรตรวจหน้าอกด้วยตัวเองอย่างสม่ำเสมอ เพื่อสังเกตการเปลี่ยนแปลงที่อาจเป็นสัญญาณมะเร็งในระยะเริ่มต้น คุณหมอสูตินรีแพทย์สามารถสอนวิธีตรวจเต้านมด้วยตัวเอง เพื่อคุณจะนำไปเป็นกิจวัตรดูแลสุขภาพ!
คุณสามารถติดตามรอบเดือนและชีวิตทางเพศของคุณได้ด้วย WomanLog ดาวน์โหลด WomanLog ได้เลย:
