การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ
การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ หรือ UTI คือการติดเชื้อแบคทีเรียที่มักเกิดจากแบคทีเรียในระบบทางเดินอาหารที่เดินทางจากทวารหนักเข้าสู่ทางเดินปัสสาวะ ภาวะนี้ก่อให้เกิดความไม่สบายและเจ็บปวด และหากปล่อยไว้โดยไม่ได้รับการรักษา อาจนำไปสู่ความเสียหายของไตได้
ผู้หญิงจำนวนมากเคยประสบกับการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะอย่างน้อยหนึ่งครั้งในชีวิต นี่เป็นการติดเชื้อแบคทีเรียที่พบได้บ่อยและสามารถรักษาได้ง่ายด้วยยาปฏิชีวนะและวิธีธรรมชาติ อย่างไรก็ตาม ควรให้ความสำคัญกับอาการนี้ เพราะหากละเลยอาจมีภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้
สาเหตุและการจำแนกโรค
การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ (UTI) เป็นภาวะที่พบได้ทั่วไป ซึ่งสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกส่วนของ ทางเดินปัสสาวะ (ไต, กระเพาะปัสสาวะ, ท่อไต และ ท่อปัสสาวะ) ใครก็สามารถติดเชื้อนี้ได้ แต่ผู้หญิงมีแนวโน้มติดเชื้อมากกว่าเนื่องจากโครงสร้างทางกายวิภาคของเธอเอง
โดยทั่วไป การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะเกิดจาก แบคทีเรีย E. coli ที่พบในลำไส้ใหญ่เป็นหลัก สาเหตุอื่นอาจมี โปรทีอุสมิราไบลิส และ เคล็บซิเอลลา นิวโมเนีย หากแบคทีเรียเหล่านี้เข้าสู่ทางเดินปัสสาวะ ก็อาจลุกลามขึ้นสูงในระบบปัสสาวะได้ ผู้คนส่วนใหญ่จะติดเชื้อนี้อย่างน้อยหนึ่งครั้งในชีวิต ความรุนแรงขึ้นอยู่กับระยะทางที่แบคทีเรียเดินทางไปถึง ทางการแพทย์จึงแบ่ง UTI ตามตำแหน่งที่เชื้อลามไปในระบบทางเดินปัสสาวะ
ประเภทของ UTI:
- กระเพาะปัสสาวะอักเสบ (Cystitis) เป็นการติดเชื้อแบคทีเรียในกระเพาะปัสสาวะ มักก่อให้เกิดความไม่สบายและเจ็บปวดขณะปัสสาวะ รู้สึกต้องการปัสสาวะบ่อยขึ้น อาจสังเกตได้ว่าสีและความใสของปัสสาวะเปลี่ยนไป หรือมีเลือดปน เจ็บปวดที่ส่วนล่างของช่องท้อง
- ต่อมลูกหมากอักเสบ (Prostatitis) เป็นการติดเชื้อของต่อมลูกหมาก อาการทั่วไปคือลาน่าเจ็บในร่องขาหนีบ ปัสสาวะแสบหรือมีเลือดปน และมีความจำเป็นต้องปัสสาวะบ่อยและเร่งด่วน โดยส่วนใหญ่พบในผู้ชายอายุต่ำกว่า 50 ปี
- ท่อปัสสาวะอักเสบ (Urethritis) เป็นการติดเชื้อแบคทีเรียที่ท่อปัสสาวะ ก่อให้เกิดความรู้สึกแสบขณะปัสสาวะและมีตกขาวออกจากท่อปัสสาวะ บางรายอาจรู้สึกปัสสาวะไม่สุด
- ไตอักเสบ (Pyelonephritis) เป็นการติดเชื้อแบคทีเรียที่ไต ถือว่ารุนแรงที่สุด มักเกิดในกรณีที่ปล่อยให้การติดเชื้อเรื้อรังหรือภูมิคุ้มกันอ่อนแอ อาจนำไปสู่ความเสียหายของไต (รวมถึงไตวายเฉียบพลัน) และติดเชื้อเรื้อรัง หากเชื้อเดินทางถึงไต มักมีไข้ หนาวสั่น คลื่นไส้อาเจียน และเจ็บหลังส่วนบน
การติดเชื้อใด ๆ สามารถพัฒนาเป็นภาวะอันตรายได้หากไม่ได้รับการรักษา กรุณาสังเกตอาการตั้งแต่เริ่มต้น และไปพบแพทย์ทันทีที่รู้สึกผิดปกติ
ความชุกและความเสี่ยงของการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ
การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะมีมากกว่าที่คุณคิด นักวิจัยในสหราชอาณาจักรศึกษากลุ่มตัวอย่างเกือบหนึ่งล้านคนในช่วงเวลา 10 ปี พบว่า 21% ของผู้ตอบแบบสอบถามเคยมีประสบการณ์กับ UTI อย่างน้อยหนึ่งครั้ง โดยกลุ่มที่พบบ่อยสุดคือผู้หญิงและผู้สูงอายุ
ปัจจัยเสี่ยงสำคัญต่อการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ เช่น การเป็นผู้หญิง (ซึ่งมีท่อปัสสาวะสั้นกว่า) และการเช็ดทำความสะอาดจากหลังไปหน้าหลังเข้าห้องน้ำ ซึ่งอาจนำแบคทีเรียจากทวารหนักเข้าสู่ทางเดินปัสสาวะได้
ปัจจัยอื่นที่เพิ่มโอกาสเสี่ยงต่อการติดเชื้อ:
- ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ—หากร่างกายอยู่ในภาวะเครียด ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลใด จะมีพลังต่อสู้กับเชื้อโรคลดลง เพิ่มโอกาสเสี่ยง UTI สาเหตุที่ระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอที่พบบ่อยคือ เบาหวาน โรคอ้วน ยากดภูมิ โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และการติดเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรียอื่นๆ
- การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน—การลดลงของเอสโตรเจนอย่างฉับพลันสัมพันธ์กับความเสี่ยงติดเชื้อสูงขึ้น ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนและตั้งครรภ์มีความเสี่ยง UTI เพิ่มขึ้นเพราะระดับฮอร์โมนเปลี่ยนแปลง เรียนรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงฮอร์โมนได้ที่นี่
- พฤติกรรมทางเพศ—การมีเพศสัมพันธ์สามารถนำพาแบคทีเรียจากทวารหนักสู่ท่อปัสสาวะได้โดยสัมผัสกับอวัยวะเพศโดยตรง การมีเซ็กซ์โดยไม่ป้องกันเพิ่มความเสี่ยง UTI ได้ เพราะรบกวนสมดุล pH ในช่องคลอด และเปลี่ยนแปลงแบคทีเรียในช่องคลอด อ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับเพศสัมพันธ์อย่างปลอดภัย
- การใช้ยาคุมกำเนิดบางประเภท—การใช้ไดอะแฟรมสำหรับ คุมกำเนิด ทำให้ผู้หญิงเสี่ยงติดเชื้อมากขึ้น เช่นกันกับการใช้ถุงยางอนามัยที่มีสารฆ่าอสุจิ
- การใส่สายสวนปัสสาวะ—เป็นท่อแบบอ่อนที่สอดเข้าไปในท่อปัสสาวะเพื่อระบายน้ำปัสสาวะในกรณีปัสสาวะเองไม่ได้ การใช้สายสวน โดยเฉพาะขณะตั้งครรภ์ เพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อมาก จึงควรใส่ใจเรื่องสุขอนามัยอย่างเคร่งครัด
ข้อสงสัยที่พบบ่อย
อากาศเย็นทำให้ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะหรือไม่?
หลายคนอาจเคยถูกเตือนว่าอย่านั่งพื้นเย็นหรือควรรักษาความอบอุ่นบริเวณหลังในฤดูหนาว แม้อากาศเย็นจะไม่ได้ทำให้เกิดการติดเชื้อโดยตรง แต่ถือเป็นปัจจัยหนุน เมื่อร่างกายเผชิญอากาศเย็น จะจัดส่งเลือดและออกซิเจนไปหาอวัยวะสำคัญมากขึ้น ส่งผลให้ไตต้องทำงานหนักขึ้นในการกรองเลือดและผลิตปัสสาวะ หากคุณร่างกายขาดน้ำในวันอากาศหนาว จะทำให้งานกรองเชื้อโรคไม่สมบูรณ์ และเพิ่มความเสี่ยงให้แบคทีเรียเล็ดลอดเข้าสู่ทางเดินปัสสาวะได้
การปัสสาวะหลังมีเพศสัมพันธ์ ช่วยป้องกัน UTI ได้หรือไม่?
หลายคนเชื่อว่าการปัสสาวะหลังร่วมเพศช่วยป้องกันการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ แม้ว่าจะยังมีงานวิจัยสนับสนุนไม่มาก แต่ปัสสาวะช่วยชะล้างแบคทีเรียจากท่อปัสสาวะได้ การมีเพศสัมพันธ์เพิ่มโอกาสเสี่ยง UTI เพราะสัมผัสใกล้ชิดทำให้แบคทีเรียเคลื่อนไปสู่ระบบทางเดินปัสสาวะ อย่างไรก็ตาม การปัสสาวะหลังเพศสัมพันธ์จะเห็นผลก็ต่อเมื่อทำภายใน 30 นาทีเท่านั้น
แม้ผู้หญิงเสี่ยงติดเชื้อมากกว่า แพทย์ก็แนะนำให้ผู้ชายปัสสาวะหลังมีเพศสัมพันธ์เช่นกัน การปัสสาวะหลังเซ็กซ์ไม่ใช่ยาวิเศษ ไม่สามารถป้องกันการตั้งครรภ์หรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ได้ ต้องใส่ใจมีเพศสัมพันธ์อย่างปลอดภัยเสมอ!
การรักษาทั่วไป
การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะส่วนใหญ่สามารถรักษาได้ด้วยวิธีธรรมชาติ แต่ควรไปพบแพทย์เพื่อประเมินว่าเชื้อเดินทางลุกลามไกลหรือมีความเสี่ยงการติดเชื้อเรื้อรังหรือไม่ แพทย์จะตรวจปัสสาวะเพื่อดูความรุนแรง ทางเลือกหลักคือรับยาปฏิชีวนะร่วมกับดื่มน้ำมาก ๆ เพื่อช่วยขับแบคทีเรียออกจากร่างกาย หากเจ็บปวด แพทย์อาจแนะนำยาแก้ปวดร่วมด้วย
ผู้เชี่ยวชาญบางรายแนะนำให้ดื่มน้ำแครนเบอร์รี่หรือรับประทานแคปซูลแทนนิน ซึ่งเป็นโพลีฟีนอลธรรมชาติ (สารอาหารไมโครนิวเทรียนต์) ที่มีในแครนเบอร์รี่ ช่วยป้องกันไม่ให้แบคทีเรีย E. coli เกาะที่ผนังกระเพาะปัสสาวะและท่อปัสสาวะได้
การป้องกันการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ
แม้ว่าสามารถรักษาได้ไม่ยาก แต่การป้องกันย่อมดีกว่าการแก้ไขเมื่อสายแล้ว การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะอาจมีภาวะแทรกซ้อน เช่น ท่อปัสสาวะตีบ ไตเสียหาย การติดเชื้อเรื้อรัง ความเสี่ยงต่อการตั้งครรภ์ และแม้กระทั่งภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด แล้วคุณจะป้องกันตัวเองได้อย่างไร?
- ดื่มน้ำมาก ๆ —ปัสสาวะมีคุณสมบัติต้านแบคทีเรียในตัวเอง และช่วยขับแบคทีเรียออกจากผนังทางเดินปัสสาวะ อย่ากลั้นปัสสาวะเพราะการปัสสาวะบ่อยช่วยลดเชื้อโรค
- เช็ดจากหน้าไปหลัง—หลังทำธุระในห้องน้ำ ให้เช็ดจากอวัยวะเพศไปทวารหนักเสมอ เพื่อป้องกันไม่ให้แบคทีเรียจากระบบทางเดินอาหารเข้าสู่ท่อปัสสาวะ
- เสริมภูมิคุ้มกัน—ร่างกายของเราถูกออกแบบมาเพื่อต่อสู้กับเชื้อโรคต่าง ๆ เมื่อภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ร่างกายจะป้องกันตัวเองได้น้อยลง คุณสามารถเสริมภูมิคุ้มกันได้ด้วยการนอนหลับให้พอเพียง กินอาหารที่สมดุล และออกกำลังกายเป็นประจำ
- มีเพศสัมพันธ์อย่างปลอดภัย—หากมีเซ็กซ์กับคู่ใหม่ควรใช้ถุงยางทุกครั้ง และอย่าลืมปัสสาวะพร้อมล้างอวัยวะเพศหลังร่วมเพศ
- หลีกเลี่ยงการล้างจุดซ่อนเร้นที่มากเกินไป—น้ำยาหรือสบู่แรง และของหอมอาจทำลายแบคทีเรียดีในช่องคลอด เป็นสาเหตุให้แบคทีเรียร้ายเจริญได้มากขึ้น ใส่ใจเรื่องสุขอนามัยส่วนตัวแต่ไม่ล้างมากเกินไป เพราะช่องคลอดมีระบบทำความสะอาดตัวเองอยู่แล้ว
ลดโอกาสติดเชื้อทางเดินปัสสาวะโดยมีเพศสัมพันธ์อย่างปลอดภัย ดื่มน้ำมาก ๆ และรักษาความสะอาดอย่างเหมาะสมค่ะ
คุณสามารถติดตามประจำเดือนผ่านแอป WomanLog ดาวน์โหลด WomanLog ได้แล้ววันนี้:
