ระยะเวลาของรอบเดือน
รอบเดือนของผู้หญิงแต่ละคนอาจแตกต่างกันมาก รอบเดือนโดยเฉลี่ยคือ 28 วัน แต่ถ้ามีระยะเวลาตั้งแต่ 21 ถึง 35 วันก็ถือว่าอยู่ในเกณฑ์ปกติ การติดตามรอบเดือนของตนเองจะช่วยให้เข้าใจว่ารอบเดือนแบบไหนคือปกติสำหรับคุณ ซึ่งยังช่วยสังเกตความผิดปกติ เช่น ประจำเดือนมาช้าหรือขาดหาย หรือมีเลือดออกกระปริดกระปรอยนอกช่วงปกติ
รอบเดือนที่ถือว่าปกติอาจแตกต่างกันมากในแต่ละบุคคล เช่นเดียวกับที่รอบเดือนของแต่ละคนอาจแตกต่างกันไปในแต่ละเดือน ความผิดปกติของรอบเดือนนั้นพบได้บ่อย และส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นเรื่องที่น่ากังวล อย่างไรก็ตาม บางครั้งก็เป็นสัญญาณของปัญหาสุขภาพหรือการเปลี่ยนแปลงสำคัญในชีวิต เช่น การตั้งครรภ์หรือเข้าสู่ช่วงวัยหมดประจำเดือน
รอบเดือนคือชุดของการเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติในร่างกายที่ควบคุมด้วยฮอร์โมน เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการตั้งครรภ์ โดยร่างกายจะพัฒนารังไข่และสร้างเยื่อบุโพรงมดลูกขึ้นมาเพื่อให้สารอาหารแก่ไข่ที่อาจได้รับการปฏิสนธิ ถ้ามีการตกไข่และไข่ไม่ได้รับการปฏิสนธิ เยื่อบุโพรงมดลูกก็จะหลุดลอกออกผ่านช่องคลอด กลายเป็นประจำเดือน ซึ่งโดยเฉลี่ยจะกินเวลาประมาณสองถึงเจ็ดวัน
ความยาวของรอบเดือนนับจากวันแรกที่มีประจำเดือนจนถึงวันแรกของประจำเดือนรอบถัดไป แม้จะมีการกล่าวว่ารอบเดือนโดยเฉลี่ยคือ 28 วัน แต่รอบที่มีระยะ 21 ถึง 35 วันก็ถือว่าอยู่ในเกณฑ์ปกติ
เป็นเรื่องปกติที่วัยรุ่นหญิงจะมีรอบเดือนยังไม่สม่ำเสมอเมื่อเริ่มมีประจำเดือนใหม่ ๆ ผู้หญิงจำนวนมากพบว่ารอบเดือนจะคงที่ขึ้นภายในสองปี แต่บางคนก็มีประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอตลอดชีวิต ความแตกต่างของความยาวระหว่างรอบเดือนที่สั้นที่สุดกับยาวที่สุดมากกว่า 4 วันถือว่าพบได้น้อย แต่ความแตกต่างถึง 8 วันยังถือว่าอยู่ในขอบข่ายปกติ หากช่วงแตกต่างกัน 8–20 วันระหว่างรอบที่สั้นที่สุดกับยาวที่สุดจะถือว่าไม่สม่ำเสมอแต่ไม่ผิดปกติ ถ้ามีความแตกต่างมากกว่า 21 วันขึ้นไปจะถือว่ารอบเดือนผิดปกติมาก
กรณีที่ควรกังวล: มีเลือดออกนานเกิน 7 วัน; ปริมาณเลือดออกมากผิดปกติ; มีเลือดออกกระปริดกระปรอยระหว่างรอบเดือน; เดิมประจำเดือนมาปกติแต่จู่ ๆ ก็มาไม่สม่ำเสมอ; ไม่ได้ตั้งครรภ์แต่ประจำเดือนขาดหายไปนานเกิน 90 วัน; มีอาการปวดประจำเดือนรุนแรง; มีไข้และรู้สึกไม่สบายอย่างเฉียบพลันหลังใช้ผ้าอนามัยแบบสอด
หากรอบเดือนของคุณอยู่นอกขอบเขตปกติ หรือความยาวของรอบเดือนเปลี่ยนแปลงไม่แน่นอน ควรปรึกษาสูตินรีแพทย์
สี่ระยะของรอบเดือนปกติ
การมีประจำเดือนปกติเรียกว่า อูเมโนเรีย ช่วงแรกคือ ระยะเมนส์ ซึ่งร่างกายจะขจัดเยื่อบุโพรงมดลูกที่สร้างไว้ในรอบก่อน
ระยะต่อไปคือระยะก่อนตกไข่หรือ ระยะฟอลลิคูลาร์ ซึ่งนับจากเริ่มมีประจำเดือนจนถึงการตกไข่ ช่วงต้นรอบจะมีฮอร์โมนสองชนิดเพิ่มขึ้น ได้แก่ ฮอร์โมนกระตุ้นการเจริญเติบโตของไข่ (FSH) และฮอร์โมนลูทีไนซิ่ง (LH) โดย FSH จะกระตุ้นถุงไข่ 10–20 ใบให้เริ่มพัฒนา ประมาณวันที่ห้า LH จะกระตุ้นให้ไข่สุกและเริ่มผลิตเอสโตรเจน ถุงไข่จะพัฒนาต่อเนื่องผ่านกลไกของ LH กับเอสโตรเจน จนกระทั่งประมาณวันที่ 8 จะเหลือถุงไข่ที่เด่นชัด 1 ใบเท่านั้น ที่เหลือจะฝ่อและถูกดูดซึมกลับเข้าไป เอสโตรเจนยังช่วยสร้างเยื่อบุโพรงมดลูกใหม่ ระยะฟอลลิคูลาร์จะจบประมาณวันที่ 13
จากนั้นเข้าสู่ ระยะตกไข่ เมื่อเอสโตรเจนเพิ่มสูงสุดจะกระตุ้นให้ LH เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ซึ่งนำไปสู่การตกไข่ใน 24-48 ชั่วโมงหลังจากนั้น เมื่อตกไข่แล้ว ไข่จะมีชีวิตอยู่ได้ประมาณ 1 วัน ส่วนอสุจิจะมีชีวิตอยู่ในร่างกายได้นาน 3-4 วัน สำหรับผู้หญิงที่มีรอบเดือนปกติและร่างกายทำงานสมบูรณ์ นี่คือช่วงที่สามารถตั้งครรภ์ได้
ระยะสุดท้ายของรอบเดือนคือ ระยะลูเตียล ในระยะนี้ถุงไข่ที่ได้รับการกระตุ้นจะถูกดูดซึมกลับและระดับเอสโตรเจนจะลดลง ถุงไข่ที่ตกไข่แล้วจะกลายเป็น คอร์ปัสลูเทียม ซึ่งผลิตฮอร์โมนใหม่ชื่อว่าโปรเจสเตอโรน โปรเจสเตอโรนนี้จะช่วยให้เยื่อบุโพรงมดลูกสมบูรณ์แข็งแรงพร้อมรับการฝังตัวของไข่ที่ได้รับการปฏิสนธิ หากไม่เกิดการตั้งครรภ์ เยื่อบุนี้จะหลุดลอกและเริ่มกระบวนการตามเดิมอีกครั้ง
เมื่อรอบเดือนสั้นเกินไป
รอบเดือนที่สั้นน้อยกว่า 21 วัน เรียกว่า โพลีกเมนอเรีย ซึ่งรอบเดือนสั้นนี้อาจเกิดได้จากทั้ง ระยะฟอลลิคูลาร์ (ก่อนตกไข่) หรือ ระยะลูเตียล (หลังตกไข่) ที่สั้นลง
ระยะฟอลลิคูลาร์สั้นหรือการตกไข่เร็วเป็นสาเหตุหนึ่งที่พบบ่อยของภาวะมีบุตรยากในผู้หญิง ความเครียด หรือการเปลี่ยนแปลงสำคัญในชีวิต เช่น การแต่งงาน การสูญเสีย การเปลี่ยนงาน หรือการย้ายที่อยู่ สามารถส่งผลต่อรอบเดือนของผู้หญิงและเป็นสาเหตุทั่วไปของการเปลี่ยนแปลงรอบเดือน
การตกไข่เร็วมักบ่งชี้ถึงคุณภาพไข่และการทำงานของถุงไข่ที่ไม่สมบูรณ์ สาเหตุที่พบได้บ่อย เช่น ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS)—ความผิดปกติของฮอร์โมนที่ทำให้รังไข่สร้างถุงไข่เล็ก ๆ จำนวนมากและไม่ตกไข่ ภาวะพร่องโปรแลคติน—มีฮอร์โมนโปรแลคตินมากเกินไปในร่างกาย เนื้องอกชนิดไม่ร้ายแรง ความผิดปกติของรังไข่ หรือ ความผิดปกติของศูนย์ควบคุมฮอร์โมนในสมอง (จุดที่ร่างกายสร้างฮอร์โมนที่ควบคุมรอบเดือน)
บางครั้งระยะลูเตียลสั้นเกินไปจนไม่สามารถเกิดการปฏิสนธิหรือการฝังตัวได้ ภาวะนี้เรียกว่า ลูเตียลอินซัฟฟิเซียนซี่ อาจเกิดจาก ขาดโปรเจสเตอโรน ซึ่งเป็นฮอร์โมนสำคัญต่อการพัฒนาเยื่อบุโพรงมดลูกให้เหมาะสมสำหรับการฝังตัว ซึ่งโดยมากเกิดขึ้นในช่วงวันที่ 6 ถึง 10 หลังการปฏิสนธิ ถ้าระยะลูเตียลสั้นเกินไป ไข่จะไม่มีเวลาย้ายไปยังโพรงมดลูกและฝังตัวทันก่อนเริ่มรอบใหม่
ยาคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนสามารถยืดระยะลูเตียลได้ แต่ก็หยุดการตกไข่ด้วย ดังนั้นจึงไม่เหมาะสำหรับผู้หญิงที่กำลังวางแผนตั้งครรภ์ อย่างไรก็ตาม แพทย์สามารถสั่งยาชนิดอื่นเพื่อช่วยให้ผู้หญิงที่มีระยะลูเตียลสั้นตั้งครรภ์ได้
สาเหตุอื่น ๆ ที่ทำให้รอบเดือนสั้นได้อีก ได้แก่
- การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนตามธรรมชาติในช่วง วัยรุ่นหรือวัยหมดประจำเดือน
- เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis)—เมื่อเซลล์คล้ายเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญเติบโตนอกมดลูก มักทำให้ปวดประจำเดือนและทำให้รอบเดือนผิดปกติ เช่น รอบสั้น หรือมีเลือดออกระหว่างรอบ
- โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ เช่น หนองในและหนองในเทียม—สามารถทำให้รอบเดือนสั้นลงและมีเลือดออกผิดปกติระหว่างรอบ
เมื่อรอบเดือนยาวเกินไป
การมีประจำเดือนห่างหรือมีเลือดออกน้อยมากเรียกว่า โอลีโกเมนอเรีย ผู้หญิงช่วงวัยเจริญพันธุ์ที่รอบเดือนยาวเกิน 35 วันเป็นประจำ อาจได้รับการวินิจฉัยว่าเป็น โอลีโกเมนอเรีย
โอลีโกเมนอเรียมักเป็นผลข้างเคียงจาก ฮอร์โมนคุมกำเนิด ผู้หญิงบางคนจะมีประจำเดือนน้อยลงเรื่อย ๆ ในช่วง 3-6 เดือนหลังเริ่มใช้ เมื่อหยุดยาคุมก็อาจมีประจำเดือนมามากหรือรอบยาวขึ้นในช่วงแรกเช่นเดียวกัน
สาเหตุอื่นที่พบบ่อย เช่น การเปลี่ยนแปลงฮอร์โมนใน วัยรุ่น และ วัยก่อนหมดประจำเดือน การออกกำลังกายหนัก อ้วน ความผิดปกติของการกิน เช่น อะนอเรกเซีย และ บูลิเมีย เบาหวาน หรือ ปัญหาไทรอยด์ รวมถึง ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS)
หากคุณไม่ได้คลอดบุตรเร็ว ๆ นี้ ไม่ได้ให้นมบุตร หรือไม่ได้หยุดยาคุมชนิดฮอร์โมนเมื่อไม่นานมานี้ แต่รอบเดือนยังยาวกว่า 35–40 วัน ควรพบสูตินรีแพทย์เพื่อค้นหาสาเหตุที่อาจรุนแรง สุขภาพกายและใจส่งผลต่อรอบเดือนของคุณ ดูแลตัวเองจึงเป็นกลยุทธ์ป้องกันที่ดีที่สุดต่อปัญหารอบเดือนผิดปกติ
คุณสามารถติดตามรอบเดือนของตัวเองได้ด้วยแอป WomanLog ดาวน์โหลด WomanLog เลยตอนนี้:
