อึช่วงมีประจำเดือนคืออะไรและทำไมถึงเกิดขึ้น?
ประจำเดือนเป็นเรื่องวุ่นวายที่ส่งผลต่อสุขภาพ อารมณ์ และความเป็นอยู่ของเราซึ่งหลายครั้งก็สร้างความน่ารำคาญทั้งปวดท้อง ผิวเป็นสิว หน้าท้องบวมน้ำ ฮอร์โมนของเรากลับไม่มีทีท่าจะสงบสักที ในบทความนี้เราจะพูดถึงปรากฏการณ์หนึ่งที่พบเจอบ่อยแต่ไม่ค่อยถูกพูดถึง—อึช่วงมีประจำเดือน ใช่ค่ะ เหมือนกับว่าเลือดออก ปวดท้อง หงุดหงิดยังไม่พอ การต้องใช้เวลาหลายชั่วโมงในห้องน้ำก็เหมือนเค้กก้อนสุดท้ายบนภูเขาแห่งความทรมานนี้เลย
ในช่วงก่อนและระหว่างที่มีประจำเดือน คุณผู้หญิงมักจะเจอกับอาการไม่สบายหรือแม้แต่อาการประหลาดๆ หลายอย่าง อาการที่พบบ่อยคือ ปวดท้อง ปวดหลัง หน้าท้องบวม ปวดหัว อารมณ์ขึ้นลง และอ่อนเพลีย แต่ผู้หญิงจำนวนมากยังมีการเปลี่ยนแปลงเรื่องการขับถ่ายร่วมด้วย
นอกจากอาการปวดท้องและมีเลือดออกแล้ว อึของคุณอาจอ่อนตัวลงและมีกลิ่นแรงขึ้น รวมถึงอาจต้องวิ่งเข้าห้องน้ำบ่อยขึ้นอีกด้วย ไม่ต้องกังวลนะคะ เรื่องนี้ถือเป็นเรื่องปกติเช่นเดียวกัน มาดูกันว่าทำไมถึงเกิดขึ้น
ทบทวนวัฏจักรประจำเดือน
เรามักเข้าใจว่าประจำเดือนคือการมีเลือดออกเท่านั้น แต่หากคุณเคยมีประจำเดือน คุณจะรู้ว่าการมีเลือดออกกลับเป็นอาการที่รำคาญใจน้อยที่สุด และอึช่วงมีประจำเดือนถือเป็นหนึ่งในปัญหาสุดหิน เพื่อให้เข้าใจว่าทำไมระบบขับถ่ายของเราถึงเปลี่ยนไปในช่วงนี้ ลองทบทวนดูว่าเกิดอะไรขึ้นกับฮอร์โมนในวัฏจักรประจำเดือน
วัฏจักรประจำเดือนโดยทั่วไปอาจยาวระหว่าง 25 ถึง 35 วัน ความยาวของวงจรแตกต่างกันไปในแต่ละคนและแต่ละรอบ ในแต่ละรอบ คนที่มีประจำเดือนจะพบกับการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนหลากหลายอย่าง ซึ่งถูกควบคุมโดยสมอง รังไข่ และมดลูก
ช่วงเริ่มต้นของรอบ (นับจากวันแรกที่มีประจำเดือน) ฮอร์โมนเพศ—เอสโตรเจน เทสโทสเทอโรน และโปรเจสเตอโรน—ต่างอยู่ในระดับต่ำ หลังจากผ่านไปไม่กี่วัน เส้นเลือดใต้สมองจะหลั่งฟอลลิคเคิลสติมูเลติงฮอร์โมน (FSH) เริ่มต้นระยะฟอลลิคเคิลในรอบประจำเดือน FSH จะกระตุ้นฟอลลิคเคิลในรังไข่ประมาณสิบสองตัวขึ้นไปให้พัฒนาไข่ที่ยังไม่สมบูรณ์
โดยปกติ จะมีฟอลลิคเคิลหนึ่งใบที่พัฒนาเร็วกว่าตัวอื่นๆ กลายเป็นฟอลลิคเคิลหลัก เพื่อให้ไข่เติบโตสมบูรณ์รอวันไข่ตก (ถ้ามีไข่หลายใบเติบโตเต็มที่ อาจมีฝาแฝดหรือฝาแฝดสามได้) ฟอลลิคเคิลที่เหลือจะถูกดูดซึมกลับเข้าไปในร่างกาย
ฟอลลิคเคิลหลักจะสร้างเอสตราดิออล เพื่อทำให้ผนังมดลูกหนาขึ้นพร้อมต่อการตั้งครรภ์ และช่วงกลางรอบ จะกระตุ้นต่อมใต้สมองให้หลั่งฮอร์โมนลูทีไนซิง (LH) มากในระยะสั้น ส่งผลให้ไข่ตก
ในช่วง 12 - 24 ชั่วโมงของไข่ตก ไข่ที่สมบูรณ์จะถูกปล่อยไปยังท่อนำไข่เพื่อเดินทางไปสู่มดลูกเพื่อรอการปฏิสนธิ
หลังการตกไข่ ฟอลลิคเคิลที่แตกจะเปลี่ยนเป็นกลุ่มเซลล์ชั่วคราวที่เรียกว่า คอร์ปัสลูเทียม (corpus luteum) ซึ่งยังคงสร้างเอสโตรเจนและเริ่มผลิตโปรเจสเตอโรนรองรับการตั้งครรภ์ที่อาจเกิดขึ้น
เข้าสู่ระยะสุดท้ายของรอบ คือระยะลูเทียล หากไข่ได้รับการปฏิสนธิและเกิดการตั้งครรภ์ คอร์ปัสลูเทียมจะสร้างโปรเจสเตอโรนต่อไปอีกประมาณ 12 สัปดาห์ ก่อนที่รกจะเข้ามาทำหน้าที่นี้แทน
แต่ถ้าไข่ไม่ได้รับการปฏิสนธิคอร์ปัสลูเทียมจะแตกตัวหลังผ่านไปราวสิบวัน ระดับเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรนจะลดลง ผนังมดลูกไม่ได้รับการดูแลต่อ และจะหลุดออกมาเป็นเลือดประจำเดือน
ฮอร์โมนเพศกับระบบขับถ่าย
หลายๆ คนอาจสงสัยว่าทำไมช่วงที่ฮอร์โมนเพศต่ำ (ช่วงแรกของประจำเดือน) ถึงไปกระตุ้นการขับถ่ายจนถ่ายบ่อยหรือท้องเสียได้
ฮอร์โมนเพศไม่ได้เกี่ยวกับแค่ระบบสืบพันธุ์ แต่ยังมีบทบาทต่อระบบต่างๆ ในร่างกาย เมื่อฮอร์โมนเหล่านี้แกว่งตัว จะส่งผลต่อระดับพลังงาน การนอนหลับ ความต้องการเข้าสังคม ความรู้สึกทางเพศ และสุขภาพโดยรวม รวมถึงสามารถรบกวนระบบทางเดินอาหารด้วย
ตัวอย่างเช่น เอสโตรเจนมีผลให้กล้ามเนื้อเรียบในทางเดินอาหารคลายตัว เมื่อระดับเอสโตรเจนสูงในช่วงก่อนและระหว่างไข่ตก คุณอาจถ่ายคล่องมากขึ้น ส่วนโปรเจสเตอโรนจะทำให้ร่างกายกักเก็บน้ำ เสี่ยงต่ออาการท้องผูกและหน้าท้องบวม
โพรสตาแกลนดินกับระบบขับถ่าย
อีกหนึ่งตัวการสำคัญคือ กลุ่มไขมันที่เรียกว่า โพรสตาแกลนดิน โพรสตาแกลนดินคือสารส่งสัญญาณคล้ายฮอร์โมน แต่ต่างกันตรงที่ไม่ได้ผลิตจากต่อมไร้ท่อและเดินทางในกระแสเลือด แต่จะผลิตจากเซลล์ใกล้จุดที่ต้องการทันที
โพรสตาแกลนดินมีบทบาทหลายอย่างที่เรายังศึกษาไม่หมด ปัจจุบันพบว่ามีมากกว่า 9 ชนิดที่ส่งผลต่อกระบวนการต่างๆ เช่น ขยายหลอดเลือด การหดเกร็งของกล้ามเนื้อ การกระตุ้น/บรรเทาอาการเจ็บปวด การอักเสบ และการแข็งตัวของเลือด
ช่วงมีประจำเดือน โพรสตาแกลนดินจะกระตุ้นการหดรัดตัวของมดลูกเพื่อผลัดเยื่อบุผนังมดลูก ก่อให้เกิดอาการปวดท้อง/ปวดเกร็ง
โพรสตาแกลนดินยังไปกระตุ้นการบีบตัวของกล้ามเนื้อเรียบในลำไส้ ทำให้ถ่ายยาวและบ่อยขึ้น—ซึ่งก็คืออึช่วงมีประจำเดือนนั่นเอง
อาการที่พบบ่อยของอึช่วงมีประจำเดือน:
- ท้องเสีย
- ถ่ายบ่อยขึ้น
- กลิ่นแรงกว่าปกติ
- ปวดบิดท้องขณะถ่าย
- ท้องอืด บวมน้ำ
แน่นอนว่าทุกคนมีร่างกายต่างกัน อาการจึงแตกต่างกันไป บางคนไม่ได้รับผลกระทบเลย แต่บางคนกลับท้องผูกขึ้นในช่วงต้นประจำเดือน
อะไรทำให้อึช่วงมีประจำเดือนแย่ลง?
การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนเป็นเพียงหนึ่งในหลายสาเหตุที่ทำให้บางคนเจอปัญหาระบบทางเดินอาหาร อาหารโรคประจำตัว และสุขภาพจิตก็มีผลต่อระบบขับถ่ายเช่นเดียวกัน
อาหารที่คุณทาน
ไม่ใช่เรื่องแปลกที่ร่างกายจะโหยหาของหวานและของเค็มช่วงใกล้วันประจำเดือน งานวิจัยระบุว่าความอยากนี้สัมพันธ์กับการที่ความไวต่ออินซูลินตกลงในช่วงลูเทียลในรอบเดือน ในช่วงนี้ร่างกายดูดซึมพลังงานจากอาหารได้น้อยกว่าปกติ ความหิวและความอยากคาร์โบไฮเดรตสูงคือวิธีที่ร่างกายพยายามชดเชยความต้องการพลังงาน
แต่การทานของหวาน แป้ง หรือไขมันสูงไม่ใช่ทางเลือกที่ดีต่อสุขภาพและทางเดินอาหาร อาหารเหล่านี้สามารถทำให้ท้องผูกและบวมน้ำได้ โดยเฉพาะหลังไข่ตกเมื่อตัวโปรเจสเตอโรนครองนำ
โรคทางเดินอาหารเดิมที่เป็นอยู่
กลุ่มอาการลำไส้แปรปรวน (IBS) โรคลำไส้อักเสบ (IBD) และภาวะแพ้อาหารล้วนเป็นโรคระบบทางเดินอาหารที่อาจแย่ลงช่วงมีประจำเดือน แม้ความเชื่อมโยงของประจำเดือนกับโรคเหล่านี้ยังไม่แน่ชัด แต่การเปลี่ยนแปลงเรื่องอาหาร ความเครียด และโพรสตาแกลนดิน มักถูกเชื่อมโยงกัน
ความเครียดที่เพิ่มขึ้น
ผู้หญิงจำนวนไม่น้อยจะไวต่อความเครียดเพิ่มขึ้นไม่กี่วันก่อนประจำเดือนมา หากคุณรู้สึกวิตกจริตหรือหงุดหงิดง่ายในช่วงลูเทียล ก็อาจเป็นเพราะระดับคอร์ติซอลสูงขึ้นตามผลการศึกษา
แค่มีปัญหากับเพื่อน กังวลเรื่องเงิน หรือเจอลูกงอแง ก็เป็นตัวกระตุ้นให้ฮอร์โมนความเครียดพุ่งในร่างกายแล้ว ความเครียดจะชะลอกระบวนการย่อยอาหารบริเวณกระเพาะและลำไส้เล็ก แต่เร่งการเคลื่อนตัวของลำไส้ใหญ่ ผลคือเกิดอาการถ่ายเหลวเมื่อเครียดหนัก
แล้วเราจะรับมือกับอึช่วงมีประจำเดือนได้อย่างไร?
แม้มันจะเป็นปัญหาชวนหงุดหงิด แต่เชื่อเถอะค่ะว่ามีวิธีช่วยจัดการอึช่วงมีประจำเดือนและอาการทางเดินอาหารที่เกี่ยวข้องได้
ดื่มน้ำให้เพียงพอ
การดื่มน้ำเยอะๆ ช่วยให้ระบบทางเดินอาหารทำงานคล่องและป้องกันอาการท้องผูก หากคุณท้องเสียช่วงต้นประจำเดือน ร่างกายจะสูญเสียน้ำมากโดยไม่รู้ตัว ควรเพิ่มการดื่มน้ำให้มากขึ้นเสมอ
กินอาหารให้สมดุล
รับประทานใยอาหารจากผัก ผลไม้ ธัญพืชเต็มเมล็ด และถั่วต่างๆ จะช่วยปรับสมดุลการขับถ่ายและป้องกันท้องผูก อย่างไรก็ตาม ในวันที่รู้สึกหน้าท้องบวมและมีอาการท้องเสีย ลองลดปริมาณใยอาหารหันไปทานโปรตีนคุณภาพดี เพราะใยอาหารมากเกินไปอาจทำให้อึช่วงประจำเดือนแย่ลงได้
ลดคาเฟอีนและแอลกอฮอล์
ทั้งคาเฟอีนและแอลกอฮอล์ทำให้ร่างกายขาดน้ำและระคายเคืองระบบทางเดินอาหาร เพิ่มอาการท้องเสียและท้องอืด อีกทั้งในช่วงที่เป็นประจำเดือน ร่างกายอาจไวต่อผลของคาเฟอีนและแอลกอฮอล์มากขึ้น ทำให้รู้สึกกระวนกระวายหรือประหม่า ซึ่งอาจทำให้อาการแย่ลง
ออกกำลังกายเบาๆ ช่วยได้
การออกกำลังกายเป็นประจำช่วยกระตุ้นการทำงานของระบบย่อยอาหารและลดอาการท้องอืดท้องผูก รวมถึงช่วยเพิ่มการไหลเวียนของเลือดและการหลั่งสารเอ็นดอร์ฟิน จึงลดการสร้างโพรสตาแกลนดินและลดอาการปวด แม้แต่การเดินหรือโยคะแบบเบาๆ ก็ช่วยให้อาการดีขึ้น
พิจารณายาที่หาซื้อได้ตามร้านขายยา
ยาต้านท้องเสียหรือยาแก้ปวดอักเสบที่หาซื้อได้ตามร้านขายยาสามารถช่วยได้มาก ไอบูโพรเฟนช่วยลดอาการเกร็งและอึช่วงมีประจำเดือนด้วยการยับยั้งการผลิตโพรสตาแกลนดิน เรียกว่าจัดการได้สองอาการในหนึ่งเม็ด
ใช้ความร้อน
ผ้าห่มไฟฟ้า กระเป๋าน้ำร้อน หรืออาบน้ำอุ่นช่วยลดการหดเกร็งของมดลูกที่เกิดจากโพรสตาแกลนดิน ลดความปวดและช่วยให้ต้องเข้าห้องน้ำน้อยลง แม้จะไม่ใช่ยาวิเศษ แต่จะช่วยให้รู้สึกสบายขึ้นมาก
ติดตามอาการของตัวเอง
บันทึกอาการในสมุดหรือใช้แอปติดตามรอบเดือนจะช่วยให้คุณสังเกตรูปแบบความเปลี่ยนแปลงของระบบขับถ่ายและอาการต่างๆ ที่เกี่ยวกับประจำเดือน การจดบันทึกช่วยให้คุณเข้าใจว่าอาการเหล่านั้นเกี่ยวข้องกับรอบเดือนหรือไม่
WomanLog เป็นแอปที่ใช้งานสะดวกสำหรับติดตามวันประจำเดือน การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน และเสริมการบันทึกอาการอีกหลายแบบที่อาจเกี่ยวข้อง
เมื่อบันทึกอาการต่อเนื่องสักสองสามเดือน แอปจะช่วยวิเคราะห์แนวโน้มให้คุณเข้าใจว่าอาการเปลี่ยนแปลงของระบบขับถ่ายเกี่ยวกับรอบเดือนไหม หรืออาจมีสาเหตุอื่นด้วย ยิ่งใช้งานต่อเนื่อง รูปแบบก็จะยิ่งชัดเจนมากขึ้น
ปรึกษาแพทย์เมื่อจำเป็น
การต้องเข้าห้องน้ำนานกว่าปกติช่วงประจำเดือนอาจเป็นเรื่องเล็ก แต่ถ้าคุณมีอาการท้องเสียหนัก หน้าท้องปวดบวม หรือท้องผูกทุกเดือนโดยไม่ดีขึ้นเกิน 1–3 วัน ควรปรึกษาแพทย์เผื่อมีโรคหรือปัญหาทางเดินอาหารอื่นๆ ที่ซ่อนอยู่
สรุปส่งท้าย
ประจำเดือนสร้างความลำบากทั้งทางร่างกาย จิตใจ และอารมณ์ ขอให้คุณจำไว้ว่าร่างกายของคุณไม่แปลกอะไร ทุกคนผ่านเรื่องแบบนี้มาเป็นประจำ หวังว่าคุณจะเข้าใจเรื่องอึช่วงมีประจำเดือนมากขึ้นและรับมือกับมันได้ดียิ่งขึ้นค่ะ
ดาวน์โหลด WomanLog เลยตอนนี้:
