แชร์บทความนี้:

อาการปวดสะโพก: สาเหตุ อาการ การรักษา การป้องกัน

ผู้หญิงหลายคนต้องเผชิญกับอาการปวดหรือความไม่สบายตัวอยู่เสมอ ไม่ว่าจะเป็นอาการปวดประจำเดือนที่พบได้บ่อย หรือปัญหาสุขภาพที่รุนแรงมากขึ้น อาการปวดสะโพก เป็นคำที่นิยมใช้เรียกการปวด อ่อนแรง หรือชาตามแนวเส้นประสาทขาฝั่งหนึ่ง ที่ทอดยาวจากหลังส่วนล่าง ผ่านขาไปจนถึงเท้า แม้ผู้ที่ป่วยมักอายุกลางคนขึ้นไปและพบบ่อยในผู้ชาย แต่หญิงตั้งครรภ์ก็สามารถมีอาการปวดสะโพกได้เช่นกัน

อาการปวดเป็นปรากฏการณ์ที่ซับซ้อน หากหาสาเหตุไม่เจอง่าย ๆ การวินิจฉัยและการรักษาก็จะยิ่งยากขึ้นเรื่อย ๆ ปวดที่ลุกลามจากหลังส่วนล่างลงขามักเกิดข้างเดียว มีสาเหตุมาจากเงื่อนไขสุขภาพหลากหลายที่สร้างแรงกดหรือระคายเส้นประสาทสะโพก อ่านต่อเพื่อทราบเพิ่มเติมเกี่ยวกับอาการนี้ สาเหตุที่เป็นไปได้ และวิธีบรรเทา

อาการปวดสะโพกคืออะไร?

อาการปวดสะโพก หรือ ปลายประสาทไขสันหลังส่วนล่างอักเสบ เป็นภาวะที่พบได้บ่อย มีอย่างน้อย 40% ของประชากรต้องเคยมีอาการนี้สักครั้งในชีวิต โดยส่วนใหญ่มักเกิดช่วงอายุ 30–50 ปี คำว่า “ปวดสะโพก” หมายถึงที่ตั้งตำแหน่งและลักษณะความเจ็บปวดมากกว่าเป็นการวินิจฉัยทางการแพทย์ เนื่องจากมีสาเหตุได้หลายอย่าง

ทุกสิ่งในร่างกายเกี่ยวเนื่องกัน สุขภาพของหลังส่วนล่างโยงถึงขาและส่วนอื่น ๆ ของร่างกาย ชาวกรีกโบราณเคยสังเกตพบความเชื่อนี้ โดยสันนิษฐานว่าฮิปโปเครติสเป็นผู้ใช้คำว่า scia หมายถึงอาการปวดหลังและขา มาจากภาษากรีกคำว่า ‘ischios’ แปลว่าสะโพก ปัจจุบันเราเข้าใจการทำงานของเส้นประสาทหลักในร่างกายบริเวณนี้มากขึ้นแล้ว

เส้นประสาทสะโพกฝั่งซ้ายและขวากำเนิดจากจุดต่าง ๆ 5 จุดในหลังส่วนล่าง สองจุดจากกระดูกสันหลังส่วนเอว และอีกสามจุดจากกระเบนเหน็บ รวมตัวเป็นเส้นเดียวที่ทอดยาวไปด้านหลังขาแต่ละข้างจนถึงเท้า แตกแขนงเข้าสู่กล้ามเนื้อต่าง ๆ ระหว่างทาง ขนาดใหญ่สุดของเส้นประสาทนี้เท่านิ้วหัวแม่มือเลยทีเดียว

เส้นประสาทสะโพกทำหน้าที่นำสัญญาณทั้งเคลื่อนไหวและความรู้สึก ช่วยให้คุณรับรู้สัมผัสในหลังส่วนล่างกับขา และยังช่วยให้เดิน ยืน วิ่งได้ เมื่อมันบาดเจ็บหรือถูกกดทับจึงเกิดทั้งอาการเจ็บและปัญหาเคลื่อนไหวได้

อาการปวดสะโพกมักพบในผู้ที่ทำงานใช้แรง เช่น ยกของหนักหรือบิดตัวบ่อย และในคนที่มีวิถีชีวิตอยู่กับที่ นั่งติดโต๊ะนาน ๆ ปัจจัยเสี่ยงเพิ่มขึ้นหากสูบบุหรี่หรือเป็นเบาหวาน หญิงตั้งครรภ์และนักวิ่งมีโอกาสเสี่ยงสูงขึ้นเช่นกัน

สำรวจ 'สาเหตุของอาการปวดเส้นประสาทสะโพก' – คู่มือภาพอธิบายปัจจัยก่อให้เกิดความเจ็บปวดและวิธีแก้ไข

สาเหตุของอาการปวดเส้นประสาทสะโพก

แรงกดสูงเกินไป การอักเสบ หรือการระคายเส้นประสาทใด ๆ ตลอดเส้นทางเส้นประสาทนี้ สามารถส่งผลให้อาการปวด ชา หรือรู้สึกเหมือนเข็มแทงไปยังส่วนที่ควบคุมได้ จำนวนและขนาดของเส้นประสาทสะโพกทำให้การถูกกดทับตรงไหนก็เกิดอาการลุกลามขึ้นลงเส้นประสาทได้ บาดเจ็บหรือกระดูกสันหลังเคลื่อนเป็นสาเหตุที่พบบ่อยสุดในอาการปวดหลังและขา การกระแทกหรือรูปร่างกระดูกผิดรูปพบมากขึ้นเมื่ออายุเยอะขึ้น เพราะกระดูกเปราะและลักษณะการใช้ร่างกายฝังรากมากขึ้น

สาเหตุหนึ่งที่พบได้บ่อยคือ หมอนรองกระดูกเคลื่อน ระหว่างกระดูกสันหลังแต่ละข้อมีหมอนรองยืดหยุ่นทำหน้าที่ยึดกระดูก ดูดซับแรงกระแทก และเพิ่มความคล่องตัว หมอนรองนี้สร้างจากใยคอลลาเจนรอบนอกหุ้มแกนกลางเหมือนเจลไว้ข้างใน

หากหมอนรองกระดูกเคลื่อน (มักในหลังส่วนล่าง) แกนกลางจะดันทะลุออกมา กดทับรากประสาทสะโพกข้อใดข้อหนึ่ง เกิดอาการปวดรุนแรงร้าวลงขา ยิ่งยืนนานหรือนั่งนานก็ยิ่งปวดมากขึ้น อุบัติเหตุหรือใช้กำลังผิดท่า (เช่นยกของหนักผิดวิธี) ก็เป็นเหตุให้หมอนรองกระดูกเคลื่อนได้ทันที

ภาวะอื่น ๆ ที่พบร่วม เช่น:

หมอนรองกระดูกเสื่อม จะเกิดเมื่อหมอนรองกระดูกสันหลังเสื่อมสภาพตามวัย ยิ่งอายุมาก หมอนรองยิ่งแห้งตัวและเสื่อม จึงรองรับแรงกระแทกหรือเคลื่อนไหวได้น้อยลง เกิดแรงกดต่อเส้นประสาท รวมถึงเส้นประสาทสะโพก จนทำให้ปวดมากขึ้น

โพรงประสาทสันหลังตีบแคบ เกิดเมื่อช่องว่างในกระดูกสันหลังแคบลง กดทับเส้นประสาทที่ผ่านบริเวณนั้น สาเหตุได้แก่ ข้อเสื่อม กระดูกงอก หมอนรองเสื่อม เส้นเอ็นแข็ง พบได้บ่อยในผู้สูงอายุและทำให้ปวดสะโพกและเกิดอาการอื่น ๆ ด้วย

กลุ่มอาการกล้ามเนื้อ piriformis หมายถึงกล้ามเนื้อขนาดเล็กแบนรูปร่างคล้ายลูกแพร์อยู่ที่สะโพก/ต้นขาด้านหลัง เกิดตึงหรืออักเสบ กดทับเส้นประสาทสะโพกที่อยู่ข้างเคียง กิจกรรมอย่างวิ่ง ยกของหนัก ขึ้นบันได หรือนั่งรถนาน ๆ อาจกระตุ้นหรือทำให้อาการแย่ลง

กระดูกสันหลังเคลื่อน คือเมื่อกระดูกสันหลังข้อใดข้อหนึ่งหลุดจากตำแหน่ง มักเกิดที่เอว กระดูกที่หลุดนั้นไปทำให้โพรงประสาทแคบ กดทับเส้นประสาท เกิดอาการปวดหลังส่วนล่าง

โรคอ้วน ก็ทำให้ปวดสะโพกง่ายขึ้น เพราะน้ำหนักส่วนเกินไปกดหลังและเส้นประสาทสะโพกโดยตรง

นี่คืออาการปวดสะโพกจริงหรือไม่?

อาการปวดสะโพกในแต่ละคนอาจต่างกัน แต่ผู้หญิงจำนวนมากมักบรรยายว่าเป็นอาการปวดแปลบแหลม เริ่มจากหลังส่วนล่างหรือสะโพก ลามลงขา บางทีปวดเป็นจังหวะหรือปวดตลอด และช่วงความรุนแรงก็อาจตั้งแต่ปวดน้อย ๆ จนถึงปวดมากจนลุกนั่ง ยืน หรือเดินแทบไม่ได้

บางคนอาจรู้สึกชา แสบ ร้อน ซ่า หรือขาอ่อนแรง ร่วมมือหน้าไม่สะดวก อาจงอหลังหรือบิดลำตัวยาก มีปฏิกิริยาตอบสนองช้าหรือลดลง ขาและเท้าเคลื่อนไหวน้อยลง

โดยปกติอาการปวดสะโพกจะเกิดกับร่างกายด้านเดียวเท่านั้น

หลายคนรายงานว่าอาการปวดแย่ลงเวลานั่งหรือยืนนาน ไอ จาม ก้มเก็บของ เปลี่ยนอิริยาบถบ่อย ๆ ประคบร้อน/เย็น หรือกินยาแก้ปวดลดอาการได้ชั่วคราว

จะบรรเทาอาการปวดสะโพกได้อย่างไร

อาการปวดสะโพกเฉียบพลันส่วนใหญ่มักดีขึ้นใน 1–2 สัปดาห์ แต่บางกรณีอาจกลายเป็นเรื้อรัง มีวิธีบรรเทาอาการหลายอย่าง แต่ควรทราบสาเหตุที่แท้จริงก่อนเพื่อวางแผนรักษาให้ตรงจุด ขอคำปรึกษาแพทย์จะช่วยให้ได้คำตอบเร็วขึ้น อาการรุนแรงต้องรีบพบแพทย์และไม่ควรถ่วงเวลา

วิธีที่ได้ผลดีคือ กายภาพบำบัด นักกายภาพจะประเมินจุดแข็ง-อ่อนของร่างกาย แล้ววางโปรแกรมบริหารและยืดเหยียดเฉพาะบุคคล ทำต่อเนื่องเป็นสัปดาห์หรือเดือน จะช่วยกล้ามเนื้อและเส้นประสาทแข็งแรง ยืดหยุ่นมากขึ้น ลดปวดและดูแลการเคลื่อนไหว

ก่อนออกกำลังกายทุกครั้งปรึกษานักกายภาพบำบัดโดยตรง เพื่อป้องกันการซ้ำรอย

โยคะ และ พิลาทิส เป็นการออกกำลังแนวเบา ๆ ที่เน้นแกนกลางลำตัว และมีท่าที่ช่วยผ่อนคลายเส้นประสาทและกล้ามเนื้อสะโพกโดยตรง

การประคบร้อนหรือเย็น เช่นเจลร้อนประคบ หรือแช่สปาน้ำอุ่น จะช่วยลดการอักเสบและชาผิวได้

อีกวิธีลดแรงกดเส้นประสาท คือ พักผ่อน แต่ควรผสมผสานกับการเคลื่อนไหวเบา ๆ ด้วยเพื่อป้องกันข้อฝืดหรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง โดยเฉพาะเวลาปวดมาก

บริการ นวด หรือ มายโอแฟสเชียล รีลีส จากนักบำบัดเฉพาะทางก็ช่วยบรรเทาอาการปวดได้เป็นระยะ

อาการปวดตั้งแต่น้อยถึงปานกลางสามารถควบคุมได้ด้วย ยาแก้ปวด เช่น ไอบูโพรเฟน, พาราเซตามอล, หรือ นาโพรเซน หากปวดมากแพทย์อาจสั่ง ยาคลายกล้ามเนื้อ หรือ โอปิออยด์ ควรใช้ยาเหล่านี้อย่างระมัดระวังและตามแพทย์แนะนำเท่านั้น ยาเหล่านี้เป็นการจัดการอาการ ไม่ใช่สาเหตุ จึงควรใช้ระยะสั้นเฉพาะช่วงอาการกำเริบ ขณะที่เน้นฟื้นฟูร่างกายควบคู่กันไป

รองเท้ากับการรักษาอาการปวดสะโพก

รองเท้าที่เราใส่ส่งผลต่อบุคลิกภาพและสุขภาพโดยรวมอย่างมาก โดยเฉพาะหากคุณปวดสะโพก การเลือกรองเท้าที่เหมาะสมช่วยส่งเสริมท่าทางและตำแหน่งที่ถูกต้อง ลดแรงกดบนเส้นประสาทได้

รองเท้าแบบไหนช่วยบรรเทาอาการ? รองเท้าที่พอดี มีซัพพอร์ตอุ้งเท้า และมี ส้นเตี้ยหรือไม่มีส้นเลย

ถึงรองเท้าจะไม่ได้ปรับท่าทางหรือความยืดหยุ่นของคุณโดยตรง แต่การเลือกรองเท้าที่ถูกต้องช่วยลดอาการปวดด้วยการพยุงท่าทาง การลงน้ำหนัก บรรเทาแรงกระแทกในแต่ละก้าว ลดแรงกดหลังส่วนล่างได้

แต่ละวัน เราฝึกและกำหนดรูปร่างร่างกายของเราด้วยการยืน เดิน นั่ง ผู้หญิงที่มีอาการปวดสะโพกควรเลี่ยงรองเท้าส้นสูง เพราะส้นสูงทำให้เชิงกรานกระดกไปข้างหน้า เพิ่มแรงกดที่หลังส่วนล่าง ส้นเตี้ยหรือไม่มีส้นจึงดีที่สุด รองเท้าส้นเตี้ยบาง ๆ แบบแตะใส่ในบ้านอาจกันกระแทกไม่ได้ดี หากเดินบนพื้นแข็งอย่างคอนกรีตอาจกระทบข้อต่อ ขา หรือกระดูกสันหลัง การเดินเท้าเปล่าก็เช่นกัน ควรพิจารณาข้อดีข้อเสียก่อนตัดสินใจ

รองเท้าที่ดีเป็นแค่ส่วนหนึ่งของการรักษาอาการปวดสะโพก ยังต้องทำอย่างอื่นประกอบควบคู่กัน

แนะนำทางเลือกขั้นสูงสำหรับอาการปวดสะโพก – คู่มือภาพสำหรับการรักษาที่เข้มข้นขึ้นในผู้ป่วยปวดเส้นประสาทสะโพกขั้นรุนแรง

ทางเลือกการรักษาอาการปวดสะโพกที่จริงจังมากขึ้น

สำหรับอาการปวดขั้นรุนแรง แพทย์อาจแนะนำ การฉีดยา สเตียรอยด์ หรือยาชาเฉพาะจุดเพื่อลดการอักเสบและปวด

ในกรณีจำเป็น การผ่าตัด ก็อาจเป็นตัวเลือก เพื่อลดแรงกดเส้นประสาท ควรปรึกษาแพทย์ถึงความเสี่ยงและประโยชน์ทุกครั้งก่อนตัดสินใจ

สาเหตุที่ทำให้ปวดสะโพกขณะตั้งครรภ์?

หญิงตั้งครรภ์มีร่างกายเปลี่ยนแปลงมากจนเส้นประสาทสะโพกอาจโดนแรงกดมากกว่าปกติ ส่งผลให้เกิดอาการปวดได้ตลอดช่วงตั้งครรภ์ โดยเฉพาะไตรมาส 2 และ 3

สาเหตุของอาการนี้ระหว่างตั้งครรภ์ ได้แก่:

น้ำหนักเพิ่มและท่าทางเปลี่ยน เมื่อเด็กในครรภ์โตขึ้น ศูนย์ถ่วงแม่จะเคลื่อนมาด้านหน้า ทำให้แนวกระดูกสันหลังช่วงล่างโค้งขึ้น ขณะเดียวกันมดลูกก็ขยายกินพื้นที่มากขึ้น ส่งผลถึงอวัยวะภายในและแรงกดบนเส้นประสาทสะโพกในแต่ละท่าทาง

การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน ระหว่างตั้งครรภ์ร่างกายจะผลิตฮอร์โมน รีแลกซิน เพื่อให้เส้นเอ็นและข้อต่อในเชิงกรานยืดหยุ่น เตรียมคลอด ซึ่งส่งผลให้กระดูกเชิงกรานขยับเปลี่ยน ผู้หญิงบางคนจึงมีแรงกดหรือการบีบเส้นประสาทสะโพกเกิดตามมา ทำให้ปวดหลังและขา

ออกกำลังกายเพื่อบรรเทาอาการปวดสะโพก

การออกกำลังเสริมกล้ามเนื้อแกนกลางร่างกายและเพิ่มความยืดหยุ่นช่วยบรรเทาอาการปวดสะโพกได้ดี เวลาทำท่าเหล่านี้ควรประคองหลังและคอให้ดี และหยุดทันทีถ้ามีอาการเจ็บเพิ่ม

ตัวอย่างการออกกำลัง เช่น เดิน ยืดกล้ามเนื้อหลังต้นขา โยคะท่าแมว-วัว และท่า bridge

การเดิน ช่วยการไหลเวียนโลหิต ลดการอักเสบ เสริมกล้ามเนื้อขาและหลัง หากคุณเคลื่อนไหวน้อยเริ่มจากการเดินสั้น ๆ แล้วเพิ่มระยะทางและความเร็วเมื่อปวดน้อยลง การเดินง่ายที่สุดและไม่ต้องมีอุปกรณ์ ยกเว้นรองเท้าดี ๆ สักคู่

กล้ามเนื้อต้นขาด้านหลังตึงจะดึงหลังส่วนล่างจนปวดซ้ำ วิธี ยืดกล้ามเนื้อต้นขา คือ นอนหงายขาชิดพื้นแล้วค่อย ๆ ยกขาข้างหนึ่งขึ้นตั้งตรง รู้สึกตึงตรงหลังต้นขา ให้ค้างและหายใจเข้าออกช้า ๆ 30 วินาที จากนั้นสลับข้าง หลีกเลี่ยงดึงขาด้วยหลังหรือแขน ให้ใช้สายรัดหรือผ้าขาวม้าเกี่ยวฝ่าเท้าเมื่อยกขาขึ้นสูงพอถือไว้ได้แล้ว ก็ให้ผ่อนคลายขาและหลัง

โยคะท่าแมว-วัว เป็นท่าโยคะที่ช่วยเพิ่มความยืดหยุ่นกระดูกสันหลัง เพียงวางมือไหล่กว้างและเข่าห่างสะโพก หายใจออกโค้งหลังขึ้น-หายใจเข้าโยกลง ค่อย ๆ ปรับท่าไป 5–10 ครั้ง

ท่า bridge เสริมความแข็งแรงกล้ามเนื้อสะโพกและหลัง นอนหงาย งอเข่า วางเท้าติดพื้น ยกสะโพกขึ้น บีบก้นไว้ ค้างสองสามวินาทีแล้ววางลง เน้นท่าทางถูกต้องและหายใจ มากกว่าความสูงของการยก

ทุกท่าเน้นความระมัดระวัง ถ้าอาการปวดสะโพกเรื้อรังหรือรุนแรง ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มออกกำลังกาย บางท่าอาจไม่เหมาะหรือทำให้อาการแย่ลง ควรปรึกษาแพทย์หรือกายภาพบำบัดทุกครั้งเพื่อทางเลือกที่เหมาะสมกับตัวเอง